Galata Kulesi’ni satışa çıkarıp, 68 bayanı kandırdı! Tarihin en büyük dolandırıcısı

Derleyen: Gonca Kocabaş / Milliyet.com.tr – Gerçek ismi Halit Keskiner olan bu adam, kimi anlatılarda ‘sıradan bir mahalle kabadayısı’, bazılarında ise ‘tarihin en usta dolandırıcısı’ olarak anılır. Bugün onun hakkında yazılanlar, söylenenler ve yayılan efsaneler, İstanbul’un toplumsal hayatını, hata dünyasını ve halk belleğini anlamak açısından dikkat cazip bir panorama sunuyor. 1890’larda Eyüp’te doğduğu bilinen Halit’in ailesi ve eğitimi hakkında net bilgiler maalesef yok. Kimi kaynaklar onun için, genç yaşlarında işsiz ve fakir olması sebebiyle küçük çaplı hırsızlıklarla başladığını, kısa müddet içinde ise etrafındaki insanları kandırma ve yönlendirme yeteneğiyle öne çıktığını söylüyor. Eyüplü Halit’in ismiyle özdeşleşen en değerli özellik, hayal gücü ve insan psikolojisini ustalıkla kullanmasıydı. Onun sistemleri, kimi vakit komik, kimi vakit ürkütücü boyutlara ulaştı.

TARİHİN EN USTA DOLANDIRICISI

Eyüplü Halit, Cumhuriyet’in birinci yıllarında İstanbul’un en konuşulan isimlerinden biriydi. Kurnaz zekası, yaratıcı dolandırıcılık metotları ve halk arasında yayılan hikayeleriyle Halit, periyodun basınında meşhur dolandırıcı olarak anılıyordu. Bugün geriye kalan mahkeme kayıtları ve gazete arşivleri, onun İstanbul’un karanlık sokaklarındaki maceralarını gün yüzüne çıkarıyor. Eyüplü Halit’in en bilinen sistemlerinden biri, İstanbul’un işgal yıllarında ortağı Arap Abdullah ile birlikte Feridiye semtinde kiraladıkları konutu karakola çevirmesiydi. Düzmece polis kıyafetleri giyerek dolaşan ikili, varlıklı Rum ailelerini ihbar edileceksiniz dehşetiyle sindiriyor ve büyük meblağlarda para topluyordu. Yürüttükleri bu oyun, hem periyodun gazetelerinde hem de mahkeme kayıtlarında geniş yer buldu. Düzmece karakol, yalnızca bir usul değil, Halit’in zekasının ve yaratıcılığının bir göstergesiydi. İstanbul’un kalabalık sokaklarında, kısa müddette muteber bir nizam yaratıyor ve kurbanlarını buna inandırıyordu. Üstelik oyunları sadece zenginleri değil, bazen kendi etrafındaki bireylerden de yarar sağlamayı içeriyordu. Eyüplü Halit’in kıssaları sadece kulaktan kulağa aktarılmadı, devrin basınında da yer buldu. 1941’de Vatan gazetesinde “Eyüplü Halid’in Maceraları” başlıklı bir dizi tefrika yayımlandı. Bu yazılarda Halit’in planları, kandırdığı beşerler ve oyunbazlığı aktarılıyordu. Daha sonraki yıllarda gazeteciler, onun ismini anarken bir yandan tarihin en usta dolandırıcısı derken, bir yandan da anlatılanların doğruluğunu sorguladı. Zira yazılanların bir kısmı dokümanlarla doğrulanırken, öteki kısmı halk arasında büyüyen söylentilerden ibaretti.

GALATA KULESİ VE DOLMABAHÇE SAAT KULESİ’Nİ YABANCILARA SATIŞA ÇIKARDI

Ancak onun ününü pekiştiren asıl olay, ‘satışa çıkardığı’ tarihi yapılar oldu. Rivayetlere nazaran Eyüplü Halit, Galata Kulesi’ni ve Dolmabahçe Saat Kulesi’ni yabancılara sattı. Bugün bir kent efsanesi tadında anlatılan bu dolandırıcılık hadiseleri, aslında Halit’in yüreğini ve kurnazlığını gözler önüne seriyor. Halit’in dolandırıcılık prosedürleri sadece tarihi yapılarla hudutlu değildi. Farklı devirlerde iş insanlarını, yabancı tüccarları ve hatta sıradan vatandaşları kandırdığı biliniyor. Kendisini farklı kimliklerle tanıtması, resmi görünümlü evraklar hazırlatması ve yabancı lisan bilgisiyle karşısındakileri etkilemesi, onun en kıymetli silahlarıydı. Periyodun gazetelerinde de ismi sık sık yer alıyordu. Her keresinde yakalanıp kısa müddet mahpusa atılsa da Halit, bir formda kendini kurtarmayı başarıyor, birkaç ay sonra yine sahneye çıkıyordu. Bu yönüyle o, halk arasında hem öfke hem de hayranlık uyandıran bir figüre dönüştü. Tekraren tutuklanmış olmasına karşın her seferinde bir yolunu bulup özgür kalmayı başarmış, hatta halk arasında “yakalanmayan hırsız” üzere bir şöhrete ulaşmıştı. Onu farklı kılan, dolandırıcılığını kaba kuvvetle değil zekası ve ikna yeteneğiyle yapmasıydı. Bu yüzden Eyüplü Halit, bir cins ‘şehir efsanesi’ne dönüşmüştü.

Halit, hapishaneye girdiğinde bile boş durmadı. Mahkumları bile oyuna getirmeyi başardı. Koğuşa yeni gelen mahkumlara, elinde koğuştaki bir sobayı satıyormuş üzere davranıyor ve paralarını alıyordu. Bu yol, onun kurnaz zekasının en dikkat cazip örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti. Cezaevindeki arkadaşları, Halit’in oyunlarını ‘ustaca ve inanılmaz’ olarak anlatıyordu. Bu taktik, onun toplumsal zekâsının ve insan psikolojisini okuma hünerinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak bedellendiriliyor. Halit, hem kaygı hem de merak ögelerini kullanarak, sıradan insanların bile kendisine inanmasını sağlayabiliyordu.

KADINLARI EVLİLİK KELAMIYLA DOLANDIRIP PARALARINI ALDI

Eyüplü Halit’in ismi, bilhassa bayanlarla ilgili davalarda da sıkça gündeme geldi. Genç bayanlara evlilik kelamı veriyor, akabinde paralarını alıp ortadan kayboluyordu. Bu yüzden devrin gazeteleri onu ‘kadın avcısı’ olarak tanımlıyordu. Mahkemelerde şahitler, Halit’in bayanları otellerden alıp kandırdığını söylüyor, Halit ise birden fazla vakit suçlamaları reddediyordu. Bu sistem, onun sadece ferdî zenginleşme aracı değil, tıpkı vakitte toplumsal bir oyun kurma mahareti olduğunun göstergesiydi. Kadın kurbanların yaşadıkları mağduriyetler, periyodun gazetelerinde uzun uzun yer bulmuş ve halkın ilgisini çekmişti. 1930’lu yıllarda Halit’in ismi, İstanbul’daki birçok mahkeme salonunu doldurdu. Bayanı kandırma, haksız para alma ve geçersiz evraklarla dolandırıcılık üzere suçlamalarla karşı karşıya kaldı. Devrin gazeteleri, davaları ayrıntılı halde takip etti, mahkeme tutanakları ise Halit’in zekası ve halkı manipüle etme yeteneğini açıkça ortaya koydu.

Bugün Eyüplü Halit’in öyküsü, İstanbul’un kentsel hafızasında bir efsane olarak yaşıyor. Onun hakikaten Galata Kulesi’ni satıp satmadığı tahminen hiçbir vakit kesin olarak bilinmeyecek. Fakat hakkında anlatılanlar, kentteki toplumsal hayatın ne kadar renkli, bir o kadar da karmaşık olduğunu gözler önüne seriyor. Eyüplü Halit, kentin tarihine sırf bir dolandırıcı olarak değil, tıpkı vakitte İstanbul’un gündelik hayatındaki boşlukları, düzensizlikleri ve inanç zafiyetlerini ustalıkla kullanan bir uyanık olarak geçti.

Milliyet