Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Son vakitlerde bilhassa toplumsal medyada epeyce tanınan olan Melek Borazanı, botanik literatürde Brugmansia olarak biliniyor. Bilhassa gece açan çiçekleri ve güçlü kokusuyla tanınan bu bitki görünümü nedeniyle ‘Melek Borazanı’ ismiyle anılsa da, içerdiği kimyasal bileşenler nedeniyle hayli dikkatli yaklaşılması gereken çeşitler ortasında yer alıyor. Uzmanlara nazaran bitkinin yaprak, çiçek ve tohumlarında doğal olarak bulunan birtakım alkaloidler, insan hudut sistemi üzerinde güçlü tesirler oluşturabiliyor. Bu hususların ezkaza yutulması yahut ağır temas edilmesi durumunda şuur bulanıklığı, kalp ritim bozuklukları ve önemli zehirlenme tabloları görülebiliyor. Tıp literatüründe bu tesirler, bitkide bulunan tropan alkaloidleriyle ilişkilendiriliyor. Bu unsurların bilhassa merkezi hudut sistemi üzerinde baskılayıcı ve halüsinojen tesirler oluşturabildiği biliniyor.
Sağlık otoriteleri, Melek Borazanı’na bağlı zehirlenme hadiselerinin çoğunlukla bitkinin süs maksatlı yetiştirildiği alanlarda gerçekleştiğini belirtiyor. Özellikle bilinçsiz temas, yanlış bitki tanıma yahut bitkinin ‘bitkisel çay’ üzere kullanılması önemli riskler doğurabiliyor. Uzmanlar, bu cins bitkilerin tıbbi maksatla kullanılmasının katiyetle önerilmediğini ve rastgele bir maruziyet durumunda sıhhat kuruluşuna başvurulması gerektiğini tabir ediyor.
En aktüel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
GÜZELLİK VE TEHLİKE YAN YANA!
Ne kadar tehlikeli olursa olsun görsel açıdan epeyce etkileyici olan Melek Borazanı, tabiatta ‘güzellik ve tehlikenin birlikte var olabileceğini’ gösteren bitkilerden biri olarak bedellendiriliyor. Bahçelerde egzotik bir görünüm sağlayan lakin dokunanı zehirleyen bu bitkiyi daha yakından tanımak için Ziraaat Mühendisi Rabia Çepni’ye sorduk. Açıklamalarına birinci olarak halk ortasında ‘Melek Borazanı’ ve ‘Boru Çiçeği’nin sıklıkla karıştırıldığını söyleyerek başlayan Çepni şu açıklamalarda bulundu:
“Halk ortasında isim benzerliğinden ötürü bu iki bitki sıklıkla birbirine karıştırılıyor; her ikisi de Solanaceae (Patlıcangiller) familyasının üyeleridir. Fakat botanik açıdan farklı cinslere aittirler ve çok net morfolojik farkları vardır. Melek Borazanı ekseriyetle çok yıllık, odunsu ve çalı ya da küçük bir ağaç formundadır. En besbelli özelliği, devasa boru biçimindeki çiçeklerinin aşağıya (yere) hakikat sarkık bir biçimde açmasıdır. Kokuları bilhassa geceleri çok ağırdır. Boru Çiçeği ise ekseriyetle tek yıllık, otsu bir bitkidir. Çiçekleri Melek Borazanı’na benzeri formda boru formundadır lakin sarkmaz, üste yanlışsız dik bakar. Kısaca özetlemek gerekirse biri ağaçsı ve çiçekleri aşağı sarkar, oburu otsudur ve çiçekler üst bakar.”
(Boru Çiçeği)
Bu bitkilerin hoş manzaralarının ardında çok güçlü bir savunma düzeneği yatar. Bünyelerinde tropan alkaloidleri (özellikle skopolamin, atropin ve hiyosiyamin) barındırırlar. Bu kimyasallar hudut sistemini direkt etkileyen güçlü toksinlerdir.Zararları şu halde:Bitkinin yapraklarının, çiçeklerinin yahut bilhassa tohumlarının kazara tüketilmesi bunun sonucunda ise önemli halüsinasyonlara, göz bebeklerinde çok büyümeye, ağız kuruluğuna, kalp ritim bozukluğuna , istikamet duygusu kaybına ve ileri olaylarda koma yahut mevte yol açabilir. Yalnızca çiçeğini koklamak bile hassas bünyelerde baş dönmesi yapabilir.Peki nasıl davranılmalıyız?Bu mevzuda tavsiyem; tabiatta yahut bir parkta bu bitkiyle karşılaştığınızda yalnızca görsel hoşluğunun tadını çıkarmanızdır. Katiyetle çıplak elle koparılmamalı, çocukların ve evcil hayvanların ulaşabileceği alanlardan uzak tutulmalıdır. Şayet bitkiye dokunulduysa, eller hiçbir formda göze yahut ağza sürülmeden derhal bol sabunlu suyla yıkanmalıdır. – Ziraat MÜhendisi Rabia Çepni
‘BU BİTKİDEN SİZDE VARSA TOKSİK ÖZELLİKLERİNİ HERKESE SÖYLEMELİSİNİZ’
Açıklamalarına bu bitkinin peyzaj mimarisinde ve bahçelerde görsel zenginliği ve kokusu nedeniyle epeyce cazip olduğunu söyleyerek devam eden Çepni, bunun yanında önemli bir sorumluluk gerektirdiğini de hatırlatıyor. Bilhassa konumlandırmanın çok değerli olduğunu vurgulayan uzman isim, bu bitkinin kamusal alanlarda, çocuk parklarının yakınında, okul bahçelerinde ya da evcil hayvanların özgür dolaştığı yerlerde muhakkak kullanılmaması gerektiğini, daha çok izole ve ayakaltı olmayan bölgelerde tercih edilmesinin hakikat olacağını tabir ediyor. Ayrıyeten bahçede yetiştirilecekse budama ve bakımın çok dikkatli yapılması gerektiğini, budama sırasında kesinlikle kalın eldiven ve kollayıcı gözlük kullanılması gerektiğini belirtiyor. Kesilen modüllerin ortada bırakılmaması, evcil hayvanlar tarafından ziyan verilmemesi için inançlı halde imha edilmesi gerektiğini de ekliyor. Son olarak, bu bitki bahçede bulunuyorsa mesken halkının ve bilhassa çocukların toksik özellikleri konusunda kesinlikle bilgilendirilmesi gerektiğini söylüyor.
Melek Borazanı’nın köken olarak Güney Amerika’nın subtropikal bölgelerine ilişkin ve bu yüzden dona karşı epeyce hassas, sıcak ve nemli iklimleri sevdiğini ileten Çepni, “Türkiye’de ise en âlâ Akdeniz ve Ege kıyılarında, bilhassa Antalya, Mersin, Muğla ve İzmir üzere mikroklima tesirinin görüldüğü yerlerde açık alanda rahatça büyüyebiliyor ve hatta çok büyük boyutlara ulaşabiliyor” dedi. İç bölgelerde ise kışın soğuk geçtiği için lakin saksıda yetiştirilebildiğini, kışın da kesinlikle iç yere ya da seraya alınması gerektiğini belirtti. Zehirlenme hadiselerine baktığımızda ise iki farklı ağırlaşma alanı olduğunu tabir etti: Birincisi Ege ve Akdeniz kıyıları; burada bitki süs hedefli çok yaygın kullanıldığı için bilhassa çocuklar ve evcil hayvanların ilgisini çekebiliyor ve hatta kimi durumlarda bilinçsizce tüketilmesiyle zehirlenmeler görülebiliyor. İkinci olarak ise İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz kırsalında, Melek Borazanı’nın akrabası olan Datura yani Boru Çiçeği’nin doğal olarak yetiştiğini, burada ise halkın bu bitkileri kazara şifalı ot sanıp tüketebildiğini ya da toplama sırasında karışabildiğini ve bunun da önemli zehirlenmelere yol açtığının bilgisini verdi.
Açıklamalarını sonlandırmadan evvel Türkiye’de bulunan ve tıpkı Melek Borazanı üzere yaygın görülen lakin zehirli olabilecek bitkileri sıralayan Mühendis Rabia Çepni, “Aslında parklarımızda, bahçelerimizde ve hatta salonlarımızda her gün yanından geçtiğimiz pek çok tanınan bitki önemli derecede toksiktir. Gerçek yönetildiğinde tehlikesiz olan lakin bilinçsiz yaklaşıldığında Melek Borazanı’nı aratmayacak birkaç yaygın örneği şöyle sıralayabilirim: Zakkum, Yüksük Otu, Güzelavrat Otu ve Difenbahya” diyerek halkı bitkiler konusunda daha şuurlu ve dikkatli olmaya davet etti.
“Doğada hiçbir bitki ‘düşman’ yahut ‘kötü’ değildir. Bitkilerin bu zehirli bileşikleri üretme sebebi aslında kendilerini otçul hayvanlardan muhafaza stratejisidir. Kıymetli olan bizim ziraat ve botanik şuuruna sahip olarak, hangi bitkiyle nasıl bir aralıkta bağlantı kuracağımızı bilmemizdir. Bilgi, en büyük kollayıcıdır.” Ziraat MÜhendisi Rabia Çepni
Milliyet
