Bakan Ersoy’dan Zeugma müjdesi! “Çingene Kızı” mozağinin kayıp paneli yıllar sonra yine Türkiye’de
Gaziantep’in simgeleri ortasında gösterilen ve yıllardır Zeugma’nın en dikkat alımlı yapıtlarından biri olarak öne çıkan “Çingene Kızı” mozaiğiyle ilgili yeni bir gelişme daha yaşandı. Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunduğu tespit edilen mozaik panelinin Türkiye’ye iadesi sağlanırken eser Kültür ve Turizm Bakanlığının yürüttüğü bilimsel ve diplomatik çalışmaların akabinde yine ilişkin olduğu coğrafyaya kazandırıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un vazifeye başlamasının akabinde yürütülen iade süreçlerinde birinci dikkat çeken eser kümeleri ortasında yer alan “Çingene Kızı” panellerine artık bir yenisi daha eklendi. Daha evvel Türkiye’ye getirilen 12 panelin akabinde büyük kompozisyonun eksik modüllerinden biri daha kültürel mirasa kazandırılmış oldu. Gaziantep’in gözdesi Zeugma’nın simgesi “Çingene Kızı”nın kayıp kesimlerinden birisinin daha Türkiye’ye kazandırıldığı muştusunu toplumsal medya hesaplarından veren Bakan Ersoy, paylaşımında şu sözleri kullandı:
“Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp modüllerinden birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha evvel iadesini sağladığımız 12 panelin akabinde, büyük kompozisyonun 13’üncü kesimi da bilimsel çalışmalar ve diplomatik teşebbüsler sonucunda tekrar ilişkin olduğu topraklara döndü. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki yapıtlarla tarz ve kompozisyon açısından kıymetli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların akabinde ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü gruplarımız olmak üzere Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Ünitesi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve milletlerarası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.”
YAKLAŞIK 30 YIL EVVEL ORTAYA ÇIKARILAN BÜYÜK KOMPOZİSYONUN MODÜLÜ
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen ve Dionysos kültü ile ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyon içerisinde yer alıyordu.
ULUSLARARASI TAKİP SONUÇ VERDİ
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalar kapsamında yapıtın büyük kompozisyona ilişkin olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede meskeninde satışa sunulduğu bilgisi Zeugma Hafriyat Lideri Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildi. Bakanlık uzmanlarının yürüttüğü incelemelerde panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür nizamı, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğinin ilişkin olduğu büyük kompozisyonla kıymetli benzerlikler taşıdığı tespit edildi.
Bu tespit üzerine Amerikan İç Güvenlik Ünitesine ulaşan Bakanlık yetkilileri bilimsel bilgilerle elde edilen delilleri sundu. Bakanlık tarafından iki ülke ortasında yürürlükte bulunan ikili muahedeye da atıfta bulunarak yapıta el konması istendi. Ortaya konulan datalar ortasında Zeugma’nın daha evvel kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik delillemenin yerini oluşturdu.
Ayrıca, 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan başka 12 modülün varlığı da hukuken bu yapıtın iadesinde Türkiye’nin lehine oldu. Amerikan İç Güvenlik Ünitesinin soruşturmasını tamamlaması üzere mozaik pano Chicago Başkonsolosluğumuza teslim edilerek Turkish Cargo ile konutuna getirildi. Daha evvelki çalışmalarda da olduğu üzere bu yapıtın iadesi de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası iş birliği sayesinde sağlandı.
Bilimsel değerlendirmelerin akabinde Türkiye’ye getirilen eser, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Panel, yürütülecek süreçlerin akabinde Gaziantep’te “Çingene Kızı” mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde yine ilişkin olduğu kesimle kavuşacak.
Milliyet
