Seray Şahinler – 1961 yılında Türkiye ile Almanya ortasında imzalanan İşgücü Antlaşması, yüz binlerce insanın hayatını değiştiren tarihî bir sürecin başlangıcı oldu. “Geçici” olarak tasarlanan emekçi göçü, vakitle Almanya’nın toplumsal, kültürel ve sanatsal dokusunu dönüştüren kalıcı bir tecrübeye dönüştü. Depo’da izleyiciyle buluşan “Aşk, Mark ve Ölüm” standı, bu tarihî tecrübenin izlerini sürerek göçün kişisel ve kolektif hafızadaki karşılıklarını görünür kılıyor.
Göçün 65. yılı vesilesiyle hazırlanan stant, Berlin’in kıymetli kültür kurumlarından Maxim Gorki Tiyatrosu’nun 2025 yılında düzenlediği yedinci ve son Berliner Herbstsalon şenliğinden yapılan tematik bir seçkiyi İstanbul’a taşıyor. Stant, Türkiye’den Almanya’ya uzanan göç kıssasını sırf bir işgücü hareketi olarak değil; lisan, kimlik, aidiyet, kültürel üretim ve dayanışma eksenlerinde şekillenen çok katmanlı bir toplumsal dönüşüm olarak ele alıyor.
En şimdiki haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
Kadın deneyimleri
Serginin başlığı olan “Aşk, Mark ve Ölüm”, Yeni Alman Dalgası’nın temsilcilerinden Ülkü kümesinin 1982 tarihli müziğinden geliyor. Aras Ören’in şiiri, göçmenlerin seslerini duyurmakta zorlandıkları bir periyodun tanıklığını yaparken, standın temel sorularına da yer hazırlıyor: Göç edenler nasıl var olur? Hangi lisanlarla konuşur, hangi kıssaları anlatır ve nasıl hatırlanırlar?
Serginin birinci kısmı, Melek Konukman-Tulgan, Filiz Taşkın, Serpil Kâfi ve Gülsün Karamustafa’nın yapıtlarının yanı sıra kapsamlı bir arşiv araştırmasına dayanıyor ve Berlin’de Telefunken şirketinin ‘misafir bayan işçiler’ için tahsis ettiği Stresemannstrasse 30 adresindeki emekçi yurduna odaklanıyor. Bu kısımda, göç tarihinin birden fazla vakit görünmez kalan bayan tecrübeleri öne çıkıyor. Anlatının derinlerinde ise 1965 yılında Berlin’e gelen muharrir Emine Sevgi Özdamar yer alıyor. Özdamar, Telefunken’de çalıştığı devri ve yurttaki ömrü, bir edebiyat hazinesine dönüştürdü. Yapıtlarında göç, sırf mekânsal bir hareket değil; lisanın, hafızanın ve kimliğin dönüşüm süreci olarak karşımıza çıkıyor.
Her eser hayat öyküsü
Serginin ikinci kısmında ise hayat hikayelerinden ve göç tecrübelerinden hareketle Almanya’yı tartışan sanatkarların işleri yer alıyor. Nevin Aladağ, Züli Aladağ, Cana Bilir-Meier, Zühal Bilir-Meier, Ahu Dural, Semra Ertan, Harun Farocki ve Antje Ehmann, Daniel Knorr, Hakan Savaş Mican, Ersan Mondtag, İrfan Önürmen, Emine Sevgi Özdamar, Dava Süngün ve Želimir Žilnik’in görüntü, heykel ve metin temelli çalışmaları; göçün jenerasyonlar boyunca değişen manalarını, aidiyet biçimlerini ve Almanya’nın çok kültürlü toplumsal yapısını sorguluyor.
“Almancılar”, Türkiye’den Almanya’ya uzanan personel göçünün tarihine bakarken, tıpkı vakitte bu tarihin günümüzde nasıl hatırlandığını ve tekrar anlatıldığını da araştırıyor. Sergi 27 Haziran’a kadar Depo’da görülebilir.
Paranın temsili gücü
Sergide göçün eşyaların üzerinden anlatısına temas eden işler var. Hakan Savaş Mican 1972’de göçmen emekçi olarak Almanya’ya gelen; 1999’da ise Karadeniz’e geri dönen annesinin kıssasına eşyaların hafızası üzerinden bakıyor. Berlin’de bir konutun deposuna yığılmış olan sayısız kap kacağı, depodan çıkarıyor ve annesinden her objeyi teker teker hatırlamasını isteyerek, geçmişi yine inşa etmeye yönelik bir arayış sunuyor. Daniel Knorr ise, “Domuzcuk Kumbara” başlıklı heykel enstalasyonunda Almanya tarihinin farklı periyotlarında kullanılmış para üniteleri (Reichsmark, Deutsche Mark, DDR-Mark ve Euro) ve banknotları origami tekniğiyle bir domuz ailesine dönüştürüyor. Sanatçı böylelikle siyasi ve ekonomik dönüşümlerin izini paranın temsili gücüyle tartışmaya açıyor.
Kayıp heykelin izlerini hatırlamak
Cumhuriyet’in 50. yılı kapsamında heykeltıraş Muzaffer Ertan tarafından yapılan ve 1973 yılında Tophane Meydanı’na yerleştirilen Emekçi Heykeli, Türkiye’de kamusal sanatın ve kolektif hafızanın değerli sembollerinden biri olarak kabul ediliyor. Heykelin, Almanya’ya çalışmak üzere giden çalışanların süreçlerini gerçekleştirdiği İş ve Personel Bulma Kurumu’nun önünde bulunması, ona başka bir tarihi mana kazandırdı. Lakin vakit içerisinde siyasi nedenlerle vandalist akınlara uğrayan eser büyük ölçüde tahrip edilmiş ve sonra ortadan kaldırıldı. İrfan Önürmen, yapıtı tekrar gündeme taşıyarak birebir ölçülerde çikolatadan yapılmış bir replikasını üretiyor. Çikolata tercihi rastlantısal değil; Almanya’dan gelen personellerin yıllarca yakınlarına getirdiği çikolatalar, Türkiye’de daha âlâ bir hayat umudunun ve ekonomik refahın simgesi olarak görüldü. Önürmen ana heykelin etrafına, yepyeni yapıtın tahrip edilmiş hâlini temsil eden küçük beton figürler yerleştirerek güçlü bir görsel anlatı kuruyor.
Milliyet
