20 dakika, 80 bin TL: Travis Scott ‘deneyimi’ nasıl ‘ayıplı hizmet’ oldu? Gidenler anlattı tüketici hakları uzmanı yorumladı
Metin Aktaşoğlu / metin.aktasoglu@milliyet.com.tr – Dünyaca ünlü ABD’li rapçi Travis Scott, İstanbul’da gerçekleştirdiği aktiflikle toplumsal medyanın gündemine damga vurdu. Tertip neredeyse tüm etmenleriyle tartışma yaratırken hem aktifliğe katılanlar hem de aktifliğe ait paylaşımlara denk gelenler ana sınırlarıyla şu noktalar üzerinde durdu: Bilet fiyatları, aktifliğin çeşidi, Travis Scott’ın sahnede kalma müddeti ve genel sınırlarıyla tertibin kendisi… Öncelikle toplumsal medyayı sallayan savlara bakalım. Öne sürülene nazaran Travis Scott, aylar öncesinde duyurulan ve bilet fiyatları lisana kolay 30 bin ile 80 bin TL ortasında değişen aktiflikte planlanandan yaklaşık bir buçuk saat sonra sahneye çıktı, seyircilerin kendisini görebildiği müddet boyunca yüzünü çok büyük ölçüde gizledi, yetmezmiş üzere yalnızca yirmi dakikalık -canlı bir müzik söylemediği- performansının akabinde yuhalamalar eşliğinde sahneden indi.
Tersane İstanbul’da gerçekleşen aktifliğin organizatörü TemaCC’nin kurucusu Taylan Özcan, reaksiyonlar üzerine bir açıklama yapmak durumunda kalırken “etkinliğin klasik bir konser formatında kurgulanmadığını” lisana getirdi. Pekala bu ne manaya geliyor? Etkinlikte yer alan üç seyirci, tecrübelerini Milliyet.com.tr’ye aktarırken önemli biçimde hayal kırıklığına uğradığını tabir eden de var, “Bunun alışılmış bir konser olmayacağını biliyordum, bunu bilerek biletimi aldım” diyen de… Öte yandan Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu da sorularımızı yanıtlarken mağduriyet halinde tüketicilerin sahip olduğu hakları hatırlattı. Ağaoğlu, “6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun” çerçevesinde organizatörün yerine getirmesi gereken ve iştirakçilere bu örnekte yol gösterebilecek yükümlülükleri hatırlattı.
‘BÖYLE OLACAĞINI BİLEREK BİLET ALDIM’
İlk olarak kelamı Ceren’e veriyoruz. Ceren sorularımızı yanıtlarken “Ben bilet almadan evvel bunun bir DJ aktifliği olduğunu da Travis’in çok az müzik söyleyeceğini de biliyordum. Lakin şöyle bir şey oldu; Travis’in çıkacağı saat organizatörlere nazaran 11 diye gözüküyordu 12 çeyrek üzere çıktı. Aslında bir tek o sorun oldu. Dediğim üzere ben DJ aktifliği olduğunu biliyordum ve bilerek buna yönelik açıklamaları okuyarak para vermiştim. Bence sonlanan beşerler bunun bu biçim bir aktiflik olduğunu okumadan gelen beşerler. Olağan bir konserdeki üzere çıkıp müzik söyleyecek diye düşündü demek ki herkes. Galiba kimse buna yönelik açıklamayı okumamış” diyor.
Etkinliğin bir konser olmadığı bilgisinden bihaber bu kadar yüksek bir meblağ ödeyerek konsere gelenlerin neye uğradığını şaşırmış olmalarının doğal olduğunu söyleyen Ceren, “Çoğu kişi aktiflik bilgilerini okumadan gelmiş olmalı ki bu kadar yuhalamalar oldu. Travis sahneden indikten sonra ortalarında konuşan insanlara kulak konuğu olduğumda ‘Şu kadar ödedim, bir müzik bile söylemedi’ diyenleri duydum lakin söylemeyecekti, çok az söyleyecekti zaten” sözlerini kullanıyor. Buna ek olarak “Ama bana ‘Memnun musun, beklentini karşıladı mı?’ diye sorarsanız hayır olağan ki de karşılamadı” formunda konuşan Ceren, “Çünkü mesela etkiliğin açıklamasında ‘otuz dakika DJ’lik’ yapacağı belirtiliyordu sahnede kalma müddeti o kadar bile değildi” diyor.
‘DJ SETİ OLDUĞUNU BİLİYORDUM, 10 DAKİKA SÜRECEĞİNİ BİLMİYORDUM!’
Etkinliğin standart bir konser olmadığının Dani de farkında. Ukrayna vatandaşı Dani, bilhassa Avrupa’nın birçok lüks yaşantılara mesken sahipliği yapan kentlerinde bu çeşitten etkinliklere katıldığını söylerken hayal kırıklığının sebeplerini ve tecrübesini şöyle tabir ediyor:
“En büyük hayal kırıklığım şuydu; hiçbir formda ‘premium’ hissettirmeyen bir aktifliğe 60 bin TL ödemiş oldum. ‘Backstage’ alanı yığınla insan doluydu. Hiç güvenlik vazifelisi yoktu, bir sürü itiş kakış, hengame yaşandı. İkinci olarak Travis’in sahneye ne vakit çıkacağına dair spesifik bir vakit belirlenmemiş üzereydi. Bilinen 11’de çıkacağıydı fakat çıktığında aşağı üst 12.30 olmuştu. Haliyle ayakta beklemek zorunda kaldık çünkü sahne gerisi alanında, olması gerekenin bilakis, hareket edecek yer yoktu. Ayrıyeten olağan ki bunun bir konser olmadığını bir DJ seti olduğunu biliyordum lakin DJ performansının kabaca 10 dakika süreceğine dair bir bilgi yazmıyordu hiçbir yerde.”
‘ALL NIGHT DEDİLER…’
Dani bilette “All night with Travis Scott” (Travis Scott’la tüm gece) yazdığını ve haliyle en azından bir saat aktiflikte bulunmasını beklediğini de vurguluyor. “Tüm gece kalsaydı demiyorum fakat en azından bir saat durmalıydı 10 dakika değil” diyen Dani, organizatör paylaşımlarının beklentiyi önemli biçimde artırdığının da altını çiziyor:
“Organizatörler aktifliğini çok başarılı duyurdu. Tüm kentte, Instagram’da bir sürü sayfada reklamlar vardı ve haliyle daha özel bir aktiflik bekledim. Bir halde paramın kısmen iadesi için yollar deneyeceğim. Gürcistan’dan Fransa’ya dünyanın her yerinde pek çok misal aktifliğe katıldım. Bu türlü yüksek bir fiyat ödeyip karşılığında rastgele bir hizmet yahut hürmet görememek, yaşadığınız memnuniyetsizliği daha da katlıyor.”
‘AFİŞLERİ GÖRENE DEK BİLET ALMAYI DÜŞÜNMÜYORDUM’
Aslında Dani ve Ceren üzere Güray da aktifliğin “standart bir konser olmadığının” farkında. “En çok 20 dakika bile sahnede kalmaması beni hayal kırıklığına uğrattı, 12-13 yıldır Travis Scott dinleyen biriyim; Spotify verilerimde en çok dinlediğim sanatçı kendisi” diyen Güray, “Konser olmadığını biliyordum. Afişler basılmadan evvel bilet almamayı düşünüyordum çünkü gece kulübü etkinliklerinde 30-40 dk durup gidiyor; buna değmeyeceğini düşünüp bilet almadım ta ki afişte 1.5 saat duracağını görene kadar” halinde konuşuyor ve devam ediyor:
“Aslında yeniden 1.5 saat durmayacağını bile bile aldım ancak en azından 40-45 dakika durmasını da bekliyordum. Dediğim üzere afişlerde 1.5 saat Travis’in olacağı yazıyordu. Aktiflik oldukça ‘hype’landı. Hatta iki gündür yeniden tertibin reklamını yapan rap sayfaları Kanye West’in Travis’in aktifliğine geleceğini paylaştılar. Kanye’den de ses soluk çıkmadı doğal… Esasen insanların yuhlaması, reaksiyon göstermesi de biraz buna yönelikti, 18 degil 35-40 dakika dursaydı hevesimiz kursağımızda kalmadan eğlenseydik kimse bu kadar şikayet etmeyecekti. Şu an bir avukatla görüşüyorum nasıl bir hukuk sürecinde ilerleyebiliriz diye. Husus burada fiyat değil, insanların enayi yerine konulup bu duruma düşürülmesi üzücü. Aktiflikte genç arkadaşlarımız da vardı gerçekten güç kurallarda biriktirdikleri son paralarını verenler vardı…”
Bu noktada tertip şirketi TemaCC’nin açıklamasına da yer vermekte yarar var. Şunu da belirtelim temasa geçtiğimiz şirkete tercihleri doğrultusunda mail yoluyla sorularımızı ilettik fakat şimdi bir dönüş alamadık. TemaCC’nin kurucusu Taylan Özcan’ın reaksiyonlar üzerine yaptığı açıklamaları ise şu halde:
“31 Mayıs gecesi gerçekleştirdiğimiz Hosted by Travis Scott aktifliği, klasik bir konser formatı olarak kurgulanmadı. En başından itibaren hedefimiz Travis Scott’ı İstanbul’da hayranlarıyla birebir atmosferde buluşturmak; onun gücünü, sahnedeki duruşunu ve geceye kattığı ruhu konuklarımızla birlikte deneyimlemekti. Bu gece bizim için bir partiden çok, özel bir buluşma ve tecrübe gecesiydi. Kurgumuz da büsbütün bunun üzerine konseyiydi.
Travis Scott gece boyunca aktifliğin merkezindeydi; bir saat boyunca partiye konut sahipliği yaptı, konuklarla birebir atmosferi paylaştı ve akabinde mikrofonla yaklaşık 20 dakikalık özel bir performans sergiledi.
Travis Scott’ın bir gece önce, Şampiyonlar Ligi Finali after party kapsamında Budapeşte, Macaristan’da da yaklaşık 20 dakikalık canlı performans gerçekleştirdiğini biliyoruz. İstanbul’daki gece de bu memleketler arası akışın bir kesimiydi.
TemaCC olarak amacımız, Türkiye’nin en büyük konserlerini düzenlemek, ülkemizin memleketler arası vizyonu ve marka pahasını üst taşımak, bunun yanısıra dünyanın en büyük isimleri ile klasik aktiflik formatlarının dışına çıkan ve İstanbul’da daha evvel örneği görülmemiş tecrübeler yaratmak. 31 Mayıs gecesini de bu vizyonla hayata geçirdik. Gelen herkese bu tecrübenin bir kesimi oldukları için teşekkür ediyoruz.”
Organizatör firmanın “klasik konser formatı değil” savunmasına karşılık, Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, katılımcı tecrübeleri ve ortaya çıkan tabloyu 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde ele alırken kelam konusu aktifliğin “ayıplı hizmet” kapsamına girebileceğini belirterek tüketicilerin yasal haklarını hatırlatıyor.
‘AYIPLI HİZMET KELAM KONUSU’
Ağaoğlu hem sanatkarın dünyaca ünlü olmasına hem de bilet fiyatlarının yüksekliğine dikkat çekerek şunları söylüyor:
“Şimdi olağan koşullarda bir sanatkarın konser verirken sahneye çıkıp hele ki ünlü bir sanatçıysa ve bileti de kıymetliyse seyircisiyle muhakkak bir süreyi bir arada geçirmesi lazım. Bunlar ilan ve reklamlarda ‘Travis Scott sizlerle yalnızca 20 dakika birlikte olacak, konut sahipliği yapacak, siz kendi kendinize eğleneceksiniz’ dememişse burada ayıplı hizmet kelam mevzusudur. Burada sanatkarla gereğince yakınlaşamamış olan seyircinin ayıplı hizmetle karşılaşmış olması kelam konusu. İzleyici bilet bedelinin bir kısmını geri isteme hakkına sahip.”
Bu noktada 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 13. Unsuru açık bir tarif yapmakta:
MADDE 13 – (1) Ayıplı hizmet, mukavelede belirlenen mühlet içinde başlamaması yahut taraflarca kararlaştırılmış olan ve objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle mukaveleye ters olan hizmettir.
‘İNGİLİZCE DUYURULAR GEÇERLİ DEĞİL’
Burada “objektif olarak sahip olması gereken özellikler” sözüne dikkat çeken Ağaoğlu, “Mutat olarak (alışılagelmiş şekilde) bir ses sanatkarı, müzisyen konser verecektir. Yani ne yapacak? Gelip fıkra anlatmayacak herhalde” diyor ve organizatörün toplumsal medyada ve aktiflik afişlerinde “Hosted by Travis Scott” (Travis Scott’ın konut sahipliğinde) sözünü kullanmasının kâfi olmayacağının altını bilhassa çiziyor:
“İngilizce olarak yapılan duyurular geçerli değildir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları İngilizce bilmek zorunda değil. Burada yapılacak konsere İngilizce ilanla kendisini saklayamaz.”
Kanun’un 55. hususu de bu görüşü dayanaklar nitelikte:
MADDE 55 – (1) Tüketicinin kullanımına sunulan malların tanıtım, kullanım… ait Türkçe tanıtma ve kullanma kılavuzuyla… satışa sunulması mecburidir.
Ağaoğlu ayrıyeten, sanatkarın maske ile sahneye çıkması üzerine yapılan “Acaba Travis Scott dublör mü kullandı” yorumlarına da değiniyor. Bu bağlamda Ceren, “Sahnedeki Travis Scott’tı gözlerimle gördüm. Onun olmadığına dair argümanlar, gelmeyip ‘Bak düzgün ki gitmemişiz’ demek isteyenlerin iddiası” derken Dani ise “Bilemiyorum yüzü kapalıydı, bir santimetresini bile göstermedi. Sahnedeki o olsa bile İstanbul’a birinci kere geliyorsun, azıcık bile yüzünü göstermemek nedir? En azından bir ‘merhaba’ bile dememek… Mesela Kanye de performansına maskeyle başladı fakat 1-2 modül sonra çıkardı” diyor.
Aydın Ağaoğlu bu noktada da çok net. “Sanatçının yüzünün maskeli olması mutat bir şey değil, hayatın olağan akışına ters. Burada tüketici sanatçıyı görmemiş, bu bahiste kendisi uyarılmamış. ‘Belki diğer birini çıkardılar’ diye düşünebilir iştirakçi o vakit…” değerlendirmesinde bulunuyor.
Mağdur olduğunu düşünen iştirakçiler için kanun “seçimlik haklar” sunmakta. Kanun’un 15. Hususu uyarınca tüketiciler şu haklara sahip:
MADDE 15 – (1) Hizmetin ayıplı ifa edildiği durumlarda tüketici, hizmetin yine görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan yapıtın fiyatsız tamiri, ayıp oranında bedelden indirim yahut kontrattan dönme haklarından birini sağlayıcıya karşı kullanmakta özgürdür.
‘EN MAKUL OLAN BEDEL İNDİRİMİ’
Aydın Ağaoğlu nihayetinde en makul yolun “ayıp oranında bedel indirimi” olduğunu “İzleyici nihayetinde aktifliğe gitmiş, bir formda izlemiş. Madem ayıp varsa ayıp oranında bedel indirimi en makul olandır bence” biçiminde tabir ediyor ve tüketicilerin izlemesi gereken yolu özetlerken, “Bununla ilgili Tüketici Hakem Heyetlerine internet üzerinden başvurabilirler. Biletlerini, ilanları, evrakları ekleyip 15 gün içinde kolaylıkla müracaat yapmaları mümkün. Ve hiçbir bedel ödemek durumunda değiller” diyor. Süreçte ispat yükünün satıcıda (organizatörde) olduğunu hatırlatan Ağaoğlu, tüketicinin en temel haklarından birinin “bilgilenme hakkı” olduğunu da kelamlarına eklerken “Ayrıca hukukun temel kurallarına nazaran; yorum gerektiren gri alanlarda zayıf taraf olan tüketici lehine yorum ve kıymetlendirme yapılır” diyor.
Milliyet
