Ümran Avcı – Mütercim, muharrir, eleştirmen ve akademisyen Güzin Ayan, hikayelerini “Olsa Olsa Dünya” ismiyle bir ortaya getirdi. Hayatın içindeki kısacık anlar ve detaylardan doğan öyküler, kitabın ismiyle müsemma ‘dünya hâli’ dediğimiz sorunları odağına alıyor. Sıradan insanların dünya ağrılarını işliyor hikayelerinde Ayan. Hiçbir işte dikiş tutturamayanları, girdiği her oyunun kaybedeni olanları, yazıda şiirde teselli arayanları anlatıyor. Son bir talih deyip gurbete gitse de eli boş hâlde yine kendi toprağına dönenlerin, ailesiyle yüzleşenlerin, hafızasını ruhunun kök saldığı yerde bırakanların çırpınışlarına projeksiyon tutuyor.
■ Farklı ülkelerde geçen çok kimlikli bir öykü kitabı “Olsa Olsa Dünya”… Bunda hayata bakışınızın ve ferdî hikâyenizin tesiri var mı?
Bulgaristan’da Todor Jivkov periyodunda tek lisan tek millet siyasetinin takip edildiği yasakçı bir rejimde doğdum. Türk azınlığın kimliğini ve anadilini genel yerlerde belirli etmemesi gereken bir devirde çocukluğumun birinci yıllarına adım attım. İlkokul çağımda Türkiye’ye göç ettik ve burada da tam manasıyla olmasa da bu defa göçmen kimliğim nedeniyle zorluklar yaşadığım durumlarla karşılaştım. Bu ferdî tecrübeler ‘tek lisan tek millet’ idealinin doğal olmadığını daha çocuk yaşta fark ettirmişti. Ve beni kendimce nötr diyebileceğim bir lisana yönlendirdi. Böylelikle İngilizce girdi hayatıma ve Batı edebiyatı vasıtasıyla çokdilli, çok kültürlü dünyalara açıldım. Hakikaten eğitim emeliyle farklı vakitlerde yaklaşık iki sene İngiltere’de bulununca farklı lisanlardan insanların rahatça kendini kısıtlamadan bir ortada yaşayabileceğine şahit oldum. Eğitimim ve çalışma hayatım nedeniyle de farklı kültürlerden beşerlerle haşır neşirim. Doğal olarak hikayelerimde de bunun izlerine rastlanıyor.
■ Öykülerin tamamına yakınında yazma aksiyonu var: Günlük, mektup, müelliflik yahut şairlik…
Bu izleği hikayeleri bir ortaya getirip okuyunca fark edip şaşırdığımı hatırlıyorum. Bu bahsi geçen hikayelerdeki her bir karakter onlarda derin yaralar açmış olayların akabinde kendilerini tabir etme metodu olarak birinci yazıya sarılıyor. Yani suskunluğa son veren birincil araç onlar için yazı. Olağanda hani acılar güzelleşsin diye vakte bırakılır. İşte yazı bu karakterler için o muhtaçlık duyulan vakti da barındırıyor üzere. Edebiyatın kendisi de benim için buna tekabül ediyor. Edebiyatın sağaltıcı bir yanı kesinlikle var lakin bana nazaran terapiden öte bir şey. Bir sanat kolu olmanın yanı sıra kişisel değil, toplumsal bir olma hâli edebiyat.
■ “Orta Sehpa”da bir karakter annesinden kalan günlükleri okuyor. Burada annenin yıllar evvel kitap okumayan bir sevgiliden soğuduğunu öğreniyoruz. Kitap sevenler için tanıdık bir his güya?
Evet hikayedeki genç kız okumaya, yazmaya ve kendini geliştirmeye tutkun. Bilhassa genç yaşlarda ferdî zevkler romantik alakalarda belirleyici oluyor. Lakin birden fazla insan ileri yaşlarında fark ediyor ki öbür kıymetler de bir o kadar kıymetli. Nezaket, anlayış, cömertlik ve düzgün niyet örneğin. Öte yandan bilhassa son 20 yılın sosyoekonomik korkuları kitap okumayı ve entelektüel birikim yapmayı güya kaçınılması gereken uğraşlarmış üzere tanıttı. Kâr getiren bir uğraşlar değiller zira. Bu aksiyonların içinde yatan değişim ve değiştirme potansiyelini yok saydı. Hâlbuki toplumun her kısmı merakı ve hayal kurma gücünü besleyen kitap okuma marifetini geliştirmeye özendirilse şu an nispeten daha ferah kurallarda yaşayabilirdik.
■ “Kâtip Dorothy”de iki kardeşin beş yıl boyunca birebir şiir üzerine çalıştığını da görüyoruz… Yaratım sancısı demek mümkün sanırım?
Evet, birebir durum “Patika” isimli hikayemde şiirinin eksik sözünü tamamlamak için seyahate çıkan karakter için de geçerli. “Kâtip Dorothy”de şair William Wordsworth’ün kız kardeşinin biyografisinden esinlendim. Kendisi gerçek hayatta birebir vakitte ağabeyinin kâtibiydi. Bu hikayede yazının sancısı var evet. Bu benim de şahsen deneyimlediğim bir zorluk. Buna ek olarak bu hikayede Dorothy’nin yazmayı istemesi lakin bunu o günün koşullarında meslek olarak seçememesi var. Zira bayan hakları hem toplumsal hem de politik alanda kendine yer bulmamıştı. Bu hikayeyi müellif tıkanması ya da yazarlığın ince personellik gerektirmesi hissinden fazla bayanların şimdi ve hala kendini söz edemiyor oluşu telaşıyla yazdım.
Kadın bayanın yurdudur
■ “Ailevi Mesele” erkek şiddetini odağına alan bir kıssa. Hikayedeki komşu bayan gördüklerini kendine saklamıyor ve karı – koca ortasına giriyor.
Evet tam olarak bunu yapıyor, komşu bayanı umursuyor, dayak yemesine seyirci kalmıyor, bu ailevi bir sorundur deyip kenara çekilmiyor. Öte yandan, bunu üstenci bir tavırla yapıyor. Yardımcı olmak değil de dayanak olmak. Bu hikayede biraz bu soruyu takip etmiştim. Bayan bayanın yurdudur ve bu fakat hiyerarşilerin yıkıldığı, birbirimizden öğrendiğimiz, birbirimizle yatay bir formda ilişkilendiğimizde başarılabilir.
Milliyet
