Ümran Avcı – Hayatını İstanbul – Washington ortasında sürdüren Yeşim Erdem’in ilk kitabı “Filedelfiya Hikâyeleri” yayımlandıktan 14 yıl sonra bir sefer daha okurla buluştu. Birbiriyle ilintili dört hikayeden oluşan kitap, birinci sefer 2011 yılında bayanların kurduğu Ayizi Yayınları etiketi ile yayımlanmıştı. Lakin yayınevi kapanınca Erdem’in kitabı da yalnızca sahaflarda bulunur oldu. “Filedelfiya Hikâyeleri” uzun yıllar sonra Can Yayınları tarafından basılınca deyiş yerindeyse tekrar can buldu. Alaşehir’deki bir mahallede geçen, karakterlerin ve kıssaların birbirlerine teyelli olduğu kıssalar bir yanıyla nostaljik bir tat bırakırken, bir yanıyla da vakte direnen sıkıntıların edebi ispatı niteliğinde…
■Her ne kadar önsözde belirtmiş olsanız da bilmeyenler için kitabın isminin nereden geldiğini sormak isterim?
Kitaptaki kıssaların geçtiği kasabanın Bizans periyodundaki ismi Filedelfiya imiş. Bir gün Yıldırım Bayezid gelmiş ve ‘Bu ne âlâ şehir’ diyerek kasabaya iltifat etmiş. Böylelikle ismi Alaşehir olmuş! Yani kasabada ben çocukken anlatılan öykü buydu. Buradaki öyküler de bunun üzere biraz söylenti. Dokusu gerçek, özü kurgu. Ayrıyeten büyüdüğüm sokağın ismi o devir hakikaten Filedelfiya idi ve bana çok havalı gelirdi! Kitaba çok yakıştırdım çünkü özünde son derece lokal kasaba hikayeleri olsa da ruhunda Bizans entrikaları var.
■“Filedelfiya Hikâyeleri” bir jenerasyon için nostaljik bir seyahat. Mahalleli olmak, komşuluk alakaları, mesken gezmeleri, gece sohbetleri. Yeni neslin yoksun ve maruz kaldıklarına yönelik bir ayna gibi…
Evet X jenerasyonu için o denli hakikaten. “Müsaitseniz annem öğlenden sonra size gelecek!” Bunu çocuklarıma anlatmaya çalıştım anlamadılar. Telefon yok muydu? Kablolu vardı. Eee niçin anneanne aramıyor? Niçin reddetmek ayıp olsun… Eminim yeni jenerasyon bu kadarından yoksun kaldığından hoşnuttur. Onlar teknolojiye sahip. Bilhassa çocukken, bizim bu teknolojiden yoksun kalmış olmamızın avantajlarına ikna olamazlar lakin yetişkinlerinden tatlı bir masal üzere dinleyebilirler. Yaşadığım çocukluktan ve o ortamın bana kattıklarından çok hoşnutum lakin kendi çocuklarımın bundan yoksun kalmış olmalarına üzülmüyorum. Onlar kendi çağlarının çocukluğunu yaşadılar. Bugünün dünyasının bir modülü olmaları için o denli olması bana hakikat geliyor.
■Kitabın yazımının üzerinden yıllar geçse de kıssadaki ‘namus’ kodları birçok yerde birebir. Bilhassa de bayanlara yönelik ruhsal ve fizikî şiddetin sürmesi…
Türkiye üzere bir ülkede doğduğun coğrafya burada çok değerli. Genel bir şey söylemek çok sıkıntı. Benim doğduğum kasabada bizden artık yalnızca annem sabit. Ve birtakım şeylerin değiştiğini Türk dizilerinin müdavimi annemin yorumlarından dahi görebiliyorum. Evlilik öncesi beraberlik, sevgili olmak, birlikte yaşamak, bayanların bağımsız ve yalnız bir hayat yaşamaları vs. daha fazla kabul görüyor. Bunlar sevilmese de artık bir olgu olarak çok da tartışılmıyor. Türkiye’deki sorun ahlaki olmaktan fazla yasal. Bunu, artık kimse ahlak bekçiliği yapmıyor manasında söylemiyorum alışılmış ki ancak ahlak izafidir, kanun ise esirgeyici. Bizde yargı özgürlükler konusunda gereğince hami değil. Bu türlü olunca yasal düzenlemeler toplumsal değişimin gerisinde kalabiliyor. Bu da özgür olmak isteyen bireyler, bilhassa bayanlar için önemli bir tehdit ve tehlike oluşturuyor.
“Bir devrin temsili”
■“Filedelfiya Hikâyeleri” birinci olmakla birlikte tek kitabınız değil… 14 yıl sonra yazdıklarınızı yine kucaklamak neler hissettirdi?
Açıkçası çok memnun hissettirdi. Bu kıssaların geçtiği kasabadan fazla, beni onları yazdığım periyoda götürdü. Hem daha günahsız olduğumu hem daha cüretkâr olduğumu düşündüm. Yaşadıklarının tartısı – çok ağır şeyler yaşadığımdan değil ömrün kendisi bu ülkede bilhassa bayanlar için yıpratıcı olduğundan – algılarını şimdi çarpıtmamış, öz kuşkularla hırpalanmamış, savlı olmaktan çekinmeyen ancak bunu meydan okur üzere yapmayan, biraz saf biraz ukala tatlı bir ruh tarafından yazılmış olduklarını düşündüm. Bana uygun geldi. Bugünden bakınca kimi şeyler bir ölçü demode gelebilir. Lakin ben tamamını o günkü yazdığım hâliyle bırakmak istedim. Zira bu öyküler çok eski bir devir olmasa da bir periyodu temsil ediyor ve de bunları 14 yıl evvel kaleme alan müellifin sesini.
Milliyet
