Myanmar’ı yıkan yarar Türkiye benzerliği! Altından geçiyor: ‘6 Şubat’ın 89 katı’

Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – 28 Mart 2025 günü saatler 09.20’yi gösterirken kuvvetli bir sarsıntı Myanmar ve Tayland’da yıkım ve mevtle sonuçlanacak saniyeleri başlatmıştı. Artçısı da tek başına yıkıcı olabilecek büyüklükteki sarsıntı 7.7 diye açıklandı. Çok sayıda artçının en büyüğü ana şoktan 12 dakika sonra gelen 6.6’lık sarsıntıydı. 2004’te, bugün sarsıntının üst merkezine çok yakın bir noktada kaydedilen 9.3’ten sonra Aceh ile Myanmar ortasındaki deniz tabanının yükselmişti. Ancak Myanmar aslında vakit zaman olan zelzelelerle oluşmuş ve yükselmiş bir toprak kesimiydi ve bir kez sarsıntı olan bir nokta bir daha zelzele olması kaçınılmazdı. Bu sarsıntıların en büyüklerini üreten Sunda levhasının sonu olan Sunda Megathrust’ı, iki levhanın birbirinin altına girerek oluşturduğu zelzelelerin başrolüydü. Myanmar’dan başlayarak kuzeye uzanan faya ‘megathrust’ denilmesinin nedeni ise 9’dan büyük sarsıntılar üretebilmesiydi. Bu da ülkemizde yıkıcı olan ve derin yaralar açan sarsıntılardan onlarca kat daha büyük bir güç ve kuvvet demekti. Myanmar’daki 7.7’lik zelzelesi, Doç. Dr. Bülent Özmen’e göre birincisi 7.7 büyüklüğünde olan 6 Şubat Depremleri’ne benzeten USGS’den ABD’li jeofizikçi William Yeck, “7.7 büyüklüğündeki bir sarsıntı, 2023’te Türkiye’de gördüğümüz sarsıntının boyutuna yakın. O epeyce yıkıcıydı” demişti. Myanmar ise geçmişte Sunda’da meydana gelen 9’a yakın ve üzerindeki sarsıntılarla yüzleşmişti. Peki 9 büyüklüğünde bir zelzele kaç tane 6 Şubat’ın kuvvetine eşit? Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi,  Afet İdaresi Uzmanı Doç. Dr. Bülent Özmen çarpıcı ayrıntıları Milliyet.com.tr’ye anlattı.

‘8.8’LİK SARSINTI ÜRETME POTANSİYELİ VAR’

Myanmar, tıpkı Türkiye üzere geçmişte de yıkıcı zelzelelerle sarsılmış ve binlerce kayıp vermişti. Bu ülke için sarsıntı, ne yazık ki ‘ölüm’ demekti. Makus kentleşme ve zelzeleye dirençsiz yapılar, Myanmar’ın dört bir yanını sarmıştı. Özellikle de 2 Nisan 1762’de yaşanan 8.8’lik sarsıntı, üst merkezi Myanmar olan en büyük sarsıntıydı. Bunun, sarsıntıya sağlam olmayan noktalar için ‘kötü’ bir manası vardı. Bu büyüklükteki sarsıntı tekerrür ettiğinde, vefatlar yeniden on binleri bulacaktı. Dünkü sarsıntısı üreten Sagaing fayının tıpkı Türkiye’de 6 Şubat Depremleri’ni üreten Doğu Anadolu Fayı (DAF) üzere doğrultu atımlı olması kimi benzerlikleri doğursa da Myanmar çok daha büyük zelzelelerle yüzleşiyordu. Pekala lakin neden? Doç. Dr. Bülent Özmen, bunu şöyle açıklıyor:

6 ŞUBAT’TAN 89 KAT BÜYÜK, 20 TANESİ EŞ DEĞER!

Sunda Fayı dünyanın en büyük sarsıntılarından kimileri üretirken ülkemizde de en büyük zelzeleleri üretme potansiyeli olan fay, Kuzey Anadolu Fayı’ydı. 27 Aralık 1939’da kaydedilen 7.8’lik Erzincan Sarsıntısı en büyük sarsıntılardan biriydi. Bundan neredeyse 300 yıl evvel yaşanan 17 Ağustos 1668 zelzelesi de aletsel kayıtlar olmasa da 8’e yakın bir büyüklükteydi. Doç. Dr. Bülent Özmen’in paylaştığı bilgilere nazaran 1939 sarsıntısının büyüklüğü de kimi kaynaklarda 8.0 olarak geçiyordu. Buna nazaran Doç. Dr. Özmen, “Dolayısıyla Türkiye kara sonları içinde var olan faylarda oluşabilecek sarsıntı en fazla 8 büyüklüğünde olur. Ülkemize yaklaşık olarak 300 ila 350 kilometre uzaktaki Girit Adası ve yakın civarında çok sayıda sarsıntı olur. Bu zelzelelerin en büyüğü 21 Temmuz 365 tarihinde meydana gelen, 8.3 büyüklüğündeki sarsıntıdır. Münasebetiyle bu bölgede meydana gelecek 7’den büyük zelzeleler de ülkemizi tesirler. Çok ‘mega’ sarsıntılar diyemesek de, ülkemizi etkileyebilecek en büyük sarsıntılar bu büyüklükte olur. Bundan daha büyük sarsıntı oluşması mümkün değil” diye konuştu. Sunda’daki büyük sarsıntılar, hakikaten de ülkemizdeki en büyük zelzelenin onlarca katına eş bedeldi. Yani Myanmar, bizden daha büyük bir kuvvete karşı direnç göstermeliydi. Bu fark 6 Şubat üzerinden örneklendirildiğinde ortaya çarpıcı sayılar çıkıyordu.

Doç. Dr. Bülent Özmen 9 büyüklüğünde olabilecek bir zelzelenin 6 Şubat’tan farkını, “Ülkemizde meydana gelen büyük sarsıntıları ele aldığımızda, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen birinci zelzele 7.7 büyüklüğündeydi. Bu zelzeleden yaklaşık 20 tane daha meydana gelmesi durumunda, fakat 9 büyüklüğünde bir sarsıntı nedeniyle çıkacak güç açığa çıkar. 9 büyüklüğünde bir zelzele 7.7 büyüklüğündeki bir zelzeleden 1.3 ünite daha fazla olmasına karşın, açığa çıkan güç 7.7 büyüklüğünde bir zelzelede açığa çıkan gücün 89 kat fazlasıdır” diye anlattı.

6 Şubat 2023’teki sarsıntılardan sonra

‘SADECE BÜYÜKLÜK BAZ ALINMAMALI’

Dünya üzerinde sık sık 7’den büyük zelzeleler kaydediliyor. Fakat her birini haberlerde duyuyor olmamamızın nedeni, bunların afete dönüşmemiş olması. Yerleşim yerlerine yakın olan zelzelelerde yapılar ve toplum, sarsıntıya dirençli olsa da ufak çaplı hasarlar oluşabiliyor. Fakat kimsenin yaşamadığı ve beşeri her türlü ögeden uzak noktalarda yaşanan zelzeleleri, kimsenin ruhu duymuyor. Büyük Okyanus’ta sıklıkla yaşanan lakin dikkat çekmeyen sarsıntılar üzere, kara modülü üzerinde de bilgiler olmasa fark edilmeyen pek çok büyük sarsıntı olabilir. Bu nedenle bir zelzelenin tesirine ve kuvvetine odaklanıldığında sırf büyüklüğüne bakmak aldatıcı olabilir. Japonya’da 21 Aralık 2010’da yaşanan zelzele 7.4 büyüklüğünde olmasına karşın kimse hayatını kaybetmemişti. Yani sarsıntının şiddeti, 1999’da Gölcük üst merkezli sarsıntısına oranla son derece düşüktü. Çünkü 11 şiddetindeki Gölcük Sarsıntısı, 18 bine yakın insanı hayattan koparmıştı. Doç. Dr. Bülent Özmen de tam olarak buna işaret ediyordu. Sadece sarsıntının büyüklüğüne bakmak, her vakit yanlışsız çıkarımlar yapmayı sağlamazdı! Bu nedenle her ne olursa olsun en büyük sarsıntıları bile diğer bir zelzeleyle benzese de kıyaslamamak daha yanlışsız olabilir. Yani 54 bine yakın kayıp verdiğimiz 6 Şubat ile büyüklükleri birebir olan Myanmar sarsıntısını kıyaslamak gerekir. Doç. Dr. Özmen, sözlerini bu noktaya dikkat çekerek noktaladı:

Milliyet