Derleyen: Gonca Kocabaş / Milliyet.com.tr – Amerika’nın Seattle kentinde faaliyet gösteren ödeme şirketi Gravity Payments’ın CEO’su Dan Price, 2015 yılında aldığı radikal kararla tüm dünyanın dikkatini çekti. Yıllık 1 milyon dolarlık maaşını 70 bin dolara düşüren Price, tıpkı anda tüm çalışanlarının maaşını da yıllık en az 70 bin dolara çıkardı. Kapitalizmin sert tabiatına karşı yavuz bir duruş sergileyen Price’ın bu kararı, sadece bir önderin cömertliği değil tıpkı vakitte ferdî tecrübelerin, toplumsal adalet arayışının ve giderek daha karmaşık hale gelen bir öykünün yansımasıydı. Pekala bu öykü göründüğü kadar saf ve pak bir gerçekliğe mi dayanıyordu yoksa Dan Price bu davranışını uygunluk maskesi olarak mı kullanıyordu?
KÜÇÜK BİR KASABADAN SİLİKON VADİSİ’NE
1984’te Idaho eyaletinde doğan Dan Price, çocukluk yıllarında müzikle ilgilendi, genç yaşta gitar çalmaya başladı. Lakin temel tutkusu teknoloji ve girişimcilikti. Şimdi 19 yaşındayken, kardeşi Lucas Price ile birlikte Seattle’da Gravity Payments’ı kurdu. Küçük işletmelere uygun ödeme sistemleri geliştiren şirket kısa müddette büyüdü. Dan Price, daha 31 yaşına gelmeden milyonlarca dolar pahasında bir şirketin CEO’su olmuştu.
Dan Price, Seattle’da bir arkadaşıyla yürüyüş yaparken rahatsız edici bir gerçekle karşılaştı. Yürürken arkadaşı ona, hayatının kaos içinde olduğunu, konut sahibinin aylık kirasına artırım yaptığını ve faturalarını ödemekte zorlandığını anlattı. Bu kelamlar Price’ı hem kızdırdı hem de çok üzdü. Arkadaşının geçinebilmek için iki işte çalıştığını öğrenince Price, ABD’deki gelir eşitsizliğine dair niyetlerini sorgulamaya başladı. Okuduğu bir makalede, yıllık 70 bin dolar kazanan bireylerin memnunluk düzeyinin besbelli biçimde arttığını görmesi, kararını şekillendirdi. Yılda 1,1 milyon dolar (yaklaşık 43 milyon lira) kazanan Price, çalışanlarının büyük kısmının geçim ıstırabı yaşadığını fark edince çarpıcı bir adım atmaya karar verdi. O yılın nisan ayında, kendi maaşını radikal biçimde düşürerek tüm çalışanlarının maaşını asgarî 70 bin dolara (yaklaşık 2 milyon 700 bin lira) çıkaracağını açıkladı. Kararının temelinde sadece ferdî bir fedakârlık değil, derin bir sistem eleştirisi yatıyordu. 1965’te ABD’de bir CEO ortalama bir çalışandan 20 kat fazla kazanıyordu. 2015’e gelindiğinde bu fark 300 kata ulaşmıştı. Bu karar, hem şirket içinde hem de medya dünyasında büyük yankı uyandırdı.
‘DÖRT BUÇUK YIL SONRA 40’TAN FAZLA BEBEĞİMİZ OLDU’
Sadece maaşını kesmekle kalmayıp, iki konutunu ipotek etti ve pay senetlerinden ve birikimlerinden de vazgeçti. O vakitten beri Gravity şirketi dönüştü. Çalışan sayısı iki katına çıktı ve şirketin kıymeti yıllık 3,8 milyar dolardan 10,2 milyar dolara çıktı. Lakin Price’ın daha çok gurur duyduğu öteki ölçütler de var. Price, “Asgari fiyatın 70 bin dolar olmasından evvel, grubumuzda yılda sıfır ila iki ortasında bebek doğuyordu. Bu haberin duyurusundan dört buçuk yıl sonra 40’tan fazla bebeğimiz oldu” diyerek şunları söyledi:
“Şirketin yüzde 10’dan fazlası, ABD’nin kiracılar için en değerli kentlerinden birinde kendi meskenlerini satın alabildi. Daha evvel bu sayı yüzde 1’den azdı. Dışarıdaki ahkam kesenler ortasında, insanların elde edecekleri karları boşa harcayacakları konusunda telaş vardı. Lakin biz tam karşıtını gördük. Çalışanların kendi emeklilik fonlarına istekli olarak yatırdıkları para ölçüsü iki katından fazla arttı ve çalışanların yüzde 70’i borçlarını ödediklerini söylüyor.”
KARDEŞİ BİLE KARŞI ÇIKIP ŞİRKETTEN İSTİFA ETTİ
Dan Price’ın aldığı bu sıra dışı karar, olumlu ve olumsuz birçok reaksiyona neden oldu. Kimi çevreler onu “modern bir Robin Hood” olarak överken, bazıları kararının şirketi batıracağını öne sürdü. Kardeşi Lucas bile bu stratejiye karşı çıkarak şirketten ayrıldı. Fakat sonuçlar, eleştirmenleri şaşırttı. Gravity Payments’ın çalışan bağlılığı ve verimliliği arttı, müşteri sayısı değerli ölçüde yükseldi. Şirket, iki yıl içinde karını ikiye katladı.
Dan Price, sadece şirketiyle değil, toplumsal medyada yaptığı paylaşımlarla da dikkat çekti. Gelir eşitsizliği, emekçi hakları, cinsiyet adaletsizliği ve iş dünyasındaki toksik liderlik anlayışlarına karşı yaptığı tenkitler milyonlara ulaştı. Toplumsal medyada yüz binlerce takipçiye sahip olan Price, kısa müddette “iş dünyasının vicdanı” olarak anılmaya başlandı.
‘KİMSEYE FİZİKÎ VE CİNSEL TAARRUZDA BULUNMADIM’
Ancak Price’ın ilham verici imajı vakitle tartışmalı hale geldi. 2022 yılında birtakım bayanlar tarafından cinsel hücum ve şiddet savlarıyla gündeme geldi. Dan Price tüm suçlamaları reddetse de, kamuoyunun gözünde karışık bir tablo oluştu. Tıpkı yıl CEO’luk misyonundan istifa ettiğini duyurdu. Price, Ağustos 2022’de kredi kartı ödeme sürece şirketi Gravity Payments’taki yönetici rolünden istifa ederek X’te yaptığı açıklamada, kendisine karşı yapılan temelsiz suçlamalarla uğraşa tam vakitli odaklanması gerektiğini söyledi, “Hiçbir yere gitmiyorum” diye yemin etti.
Gravity Payments yoluna onsuz devam ederken, Price kamuoyunun önünden büyük ölçüde çekildi. Eski çalışanlar da verdikleri röportajlarda, Price’ın kamuoyundaki kişiliğinin sahne gerisindeki davranışlarıyla uyuşmadığını söyledi.
Dan Price ve annesi
Price, bu argümanlar karşısında kendini şu sözlerle savundu:
“Bu temelsiz suçlama birinci olarak 2021’de beni aşağı çekmeye çalışan birinin blog yazsında ortaya çıktı ve akabinde 2022’de dünya basınında büyük yankı uyandırdı. Argümanın temelsiz olduğunu mahkemede kanıtlayacağım. O vakitten beri tekraren söylediğim üzere, hiç kimseye fizikî yahut cinsel akında bulunmadım. Masumiyetimi kanıtlama fırsatını dört gözle bekliyorum.”
‘SUÇLAMALARDA BULUNAMAYACAĞIMIZA KARAR VERDİK’
Geçen salı günü de savcılık, 2021 yılında Palm Springs’teki Ace Oteli’nde kız arkadaşına cinsel atakta bulunmakla suçlanan Gravity Payments’ın eski CEO’suna yönelik tecavüz suçlamasını düşürdü. Riverside İlçe Savcılığı, The Times’a verdiği demeçte, “Mevcut tüm kanıtları titizlikle inceledik ve dikkatli bir değerlendirmenin akabinde, Bay Price’a karşı makul kuşkunun ötesinde suçlamalarda bulunamayacağımıza karar verdik” dedi.
Avukatı Vicki Podberesky aracılığıyla The Times’a açıklama yapan Price, hiç kimseye fizikî yahut cinsel tacizde bulunmadığını söyledi. Price, “Bu kısım artık geride kaldığına nazaran, Gravity Payments’a, dahil olduğum öbür şirketlere ve topluluğuma hizmet etmek için uğraşlarımı iki katına çıkarıyorum. Aileme ve arkadaşlarıma takviyeleri için teşekkür etmek istiyorum, ayrıyeten bana cesaretlendirici iletiler göndermek için çevrimiçi olarak ulaşan binlerce şahsa teşekkür etmek istiyorum” diye konuştu.
Dan Price’ın aldığı kararlar iş dünyasında birçok yöneticiyi sorgulamaya itti. Onun modeli kimi küçük ölçekli şirketlerde örnek alınmaya başlandı. Dan Price, yalnızca çalışanlarına yüksek maaş veren bir CEO değil, kapitalizme karşı sesini yükselten sıra dışı bir figür olarak tarihe geçti. Onun öyküsü, kahramanlıkla çelişki ortasında gidip gelen bir portre çizerken, iş dünyasında daha adil bir sistemin mümkün olup olmadığını da sorgulatıyor.
Milliyet
