Evrim Altuğ – Adı ve yapıtlarıyla, 75. yılını kutladığımız Milliyet Gazetesi ve 52. yaşına basan Milliyet Sanat Dergisi’nde ölümsüzleşen karikatürist, ressam Haslet Soyöz’ü, uzun müddettir çaba ettiği rahatsızlığı nedeniyle dün (27 Mayıs Salı) İstanbul’da tedavi gördüğü hastaneden sonsuzluğa uğurladık.
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC) üyesi, 1955 Burdur doğumlu Soyöz, birinci ve orta tahsilini Türkiye’nin çeşitli kentlerinde tamamladıktan sonra, sanat eğitimine Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Fotoğraf Bölümü’nde başlamış, akabinde İstanbul Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu Grafik Bölümü’nde (Bugünkü Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Tasarım Bölümü) tahsilini sürdürmüştü.
Sosyal eleştiri
Sanat hayatına 1974’te karikatürleriyle adım atan Soyöz, Siyaset, Vatan, Çivi, Dünya, Cumhuriyet ve Demokrat gazetelerinde de misyon yaptı. Özellikle, Milliyet’te 45 yılı aşkın mühletle ‘Küçümen’ isimli karaktere ilişkin bant karikatürleriyle beğeni toplayan, Abdi İpekçi’yle şahsen çalışmış Soyöz, bu günlük bant çizgi seride ‘Küçümen’in ülke ve dünya gündemine getirdiği ‘muzip ve bilgiç’ bakış açısı ile gerek Milliyet ve gerekse okurları ismine, adeta bir toplumsal tenkit uzmanına dönüşmüştü.
Milliyet Sanat ve Milliyet’teki çizgileriyle Haslet Soyöz, bu devirde, Turhan Selçuk, Mıstık, Ferruh Doğan, Selçuk Demirel, Altan Erbulak, Abidin Dino üzere müdavim çizer ve sanatkarların da dostu ve yoldaşı oldu. Arşivlerdeki ‘Haslet Abi’ye baktığımızda Soyöz, 1 Şubat 1979’da hunharca katledilen Milliyet Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi akabinde Milliyet Sanat özel belgesinin da vicdani ve mesleksel birinci katkı sahiplerinden biriydi.
Soyöz’ün politik ve tepkisel mürekkebi ile söz gücü, çok başlık ve kapağa da mal oldu. Sanatçı sözgelimi, Ekim 1988’de Ankara’da yapılmış ‘1’nci Gençlik Şûrası’nda yaşananları Selim İleri, İlhami Soysal ve Necdet Uğur ile dönemin birçok aydınının perspektifi eşliğinde kapağa çizgileriyle taşımış ve buradaki ‘genci sürükleyen polis’ kompozisyonu ile gündemi belirlemişti.
Aydın portreleri
1989 yılı Nisan ayında, Milliyet Sanat kapağında ‘Çirkin Siyasete Sanatkarın Tepkisi’ni görselleştiren Soyöz, 1990’daki bir başka Milliyet Sanat kapağında, Kasım ayı ortasında ‘Eğitimde Tehlikeli Eğilimler’i görselleştirirken, 1991 tarihli ‘Tüketim Toplumu ve Kültür’ evrakına da, çizerler Ali Ulvi, Semih Balcıoğlu, Tan Oral ve Ferruh Doğan ile, alkışlık yorum ve tenkitler katmıştı. Soyöz, çizgi ve tenkitleriyle gerek Milliyet, gerekse Milliyet Sanat’ı zenginleştirmeyi hiçbir vakit elden bırakmadı.
Pek çok kitabın kapağında, çizgisiyle ve gazeteci, aydın portreleriyle arşivlere kaydolan, elbette ABeCE Yay. etiketli, erken 1980’lerden gelen “Küçümen Çizgi Dizisi” ya da İSİM Yayıncılık ve Milliyet Yayıncılık imzalı “Erkek Küçümen” ile “Kız Küçümen” üzerinden (1998) farklı bir yerde duran Soyöz, 1984’te Milliyet Yayınları’nca basılan “Söz ve Çizgi Ustalarımız” derlemesine de seçilmiş ve yapıtlarıyla Hüseyin Cahit Yalçın, Yusuf Ziya Ortaç ve Mehmet Semih ile, Semih Poroy’la tıpkı ciltte buluşturulmuştu.
Soyöz’ün bir öbür albümü, Yılmaz Yayınları’nın çıkardığı 1990 tarihli “Uzun Hikâye” oldu. Ayrıyeten, verimli bibliyografyasında Milliyet Yayınları logolu, 1997 tarihli “Giderayak Puantiye” albümüyle de tanıdığımız Haslet Abi’nin bir öbür arşivlik yapıtı, 1983 Milliyet Yayınları etiketli, “Yergi, Nükte ve Fıkralarıyla Süleyman Nazif” idi. Soyöz’ün tahminen de en arşivsel yapıtlarından biri ise, çizgilerini kattığı Güney Filmcilik 1979 tarihli, Yılmaz Güney imzalı “Oğluma Öyküler 1 – “Şeftali Çekirdeğine İnan, Kendi Gücüne Güven” kitabı oldu.
Denizcilik tutkusu
Haslet Soyöz, mesleğinin yaklaşık son çeyrek yüzyılında ise bir sanayi tarihi ve denizcilik tutkunu olarak yaptığı, bilhassa yağlı boya ‘Gemi Portreleri’ ve bunlara adanmış türlü stantlarıyla de büyük tesir yarattı. Sanatçı bu kapsamda Rahmi M. Koç Sanayi Müzesi’nde adeta klasikleşen halde, “Cennetin Gemileri” (2003), “Vesait-i Havaiye, Berriye, Bahriye: Hava, Kara, Deniz Taşıtları Sergisi” (2003), “Delikos’tan Karaburun’a” (2013), “Türk Armatörlerinin Buharlı Gemileri” (2019) üzere stantları ziyaretçilerle buluşturdu. Soyöz, 1998’de Karikatürcüler Derneği’nce ‘Yılın Karikatüristi’ seçildi. TGC 2023-2024 devri Sedat Simavi Mükafatları Töreni’nde, Yılın Karikatür Sanatkarı Ödülü’nü aldı. Tolentino Karikatür Müzesi’nde bir, Aşağı Saksonya Alman Parlamentosu Basın Salonu’nda ise iki karikatürü bulunuyor.
Haslet Soyöz, Ayla Dündar’la evliydi ve Kerem isimli bir oğlu vardı.
Haslet Soyöz’ün cenazesi bugün (28 Mayıs) Levent Afet Yolal Camii’nde öğlen namazını müteakip kılınacak cenaze namazının akabinde Sakarya Geyve Bağlarbaşı Köyü Mezarlığı’nda defnedilecek.
Milliyet
