Seray Şahinler – Tarihin hiçbir yere koymadığı, koymak istemediği bir coğrafya Filistin… Kendi seyrinde daima ‘öteki’ olarak işaret edilen, her türlü ötelemeye karşı da vazgeçmeyerek direnişin sembolü olmuş bir yer.
Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED), Filistin topraklarının tarihî, politik ve kültürel bağlamda nasıl gözlendiğini ele alan “Kuşbakışı Filistin” standında bölgenin yazılan lakin görülmeyen tarihine ışık tutuyor. 2021-2022 ortasında Ramallah’taki A.M. Qattan Vakfı’nda ziyarete açılan standın İstanbul’daki güncellenmiş hâlinde değişen pek bir şeyin olmadığını görüyoruz. Tam karşıtı kuşbakışı görünüşte daha acı bir tablo var artık. Standın kürasyonu Ortadoğu’daki şiddetin yükselen dozunu, Gazze’de devam eden yıkımı tarihî art planıyla güncelliyor.
Varoluş sancısı
Kronolojik bir akıştan öte tarih ve varoluş okuması sunan stant, Filistin’deki Osmanlı idaresinin son evresini, Britanya’nın manda rejimi ile bunun siyonist devletin altyapısının kurulmasındaki rolünü ve devam eden İsrail kolonyalizmini gösteriyor.
Sergi tematik olarak “Gökyüzü Casusları”, “Mit ve Düzen”, “Kudüs’ün Temsili”, “Hafıza Limanları”, Seyahatler ve Arzular”, “Coğrafi Görünüm” üzere kısımlara ayrılmış. Filistin yüzyıllardır Batı’nın markajında. Bu kapsamda çok sayıda sömürgeci, asker, seyyah, fotoğrafçı, arkeolog burayı takip etmiş. Standın tematik olarak ayırdığı her kısım, Filistin’in tarihindeki politik yerinden sembolik manasına bağlanıyor. Stant bu istikametiyle bir ülkenin tarihinden toprağına, arkeolojisinden kültürüne kadar nasıl nefessiz bırakıldığını gösteriyor. Bilhassa “Arkeoloji, Hırsızlık, Sömürü” başlıklı kısım, kutsal kitapların maddi kalıntılarını bulma gerekçesiyle başlayan arkeolojik çalışmaların bir sömürü hâline getirilip yağmalamadığını aktarıyor.
“Gökyüzü Casusları”, Birinci Dünya Savaşı’ndan günümüze hava fotoğrafçılığının bir nezaret ve kontrol aracı olarak nasıl kullanıldığı incelerken “Mit ve Düzen”, sistematik propagandalarla Filistin devletinin nasıl parçalanarak sömürülmeye hazır alan olarak addedildiğini anlatıyor. Filistin’in demiryolu, liman ve karayolları tarih boyunca büyük ehemmiyete sahip olmuştur. Stant bu yolları ve bu yollardan geçen savaş, yıkım ve inşa sürecindeki tekrarı da gösteriyor. Abdülhamid’in Hicaz Demiryolu da hem fotoğraflarla inşaat sürecini hem rotayı belgeliyor. Stantta İsrail’in taarruzlarına karşı mahallî halkın direniş örnekleri de bol bol yer buluyor. “Kuşbakışı Filistin” 25 Ocak 2026’ya dek ANAMED’de ziyaret edilebilir
II. Abdülhamid’in saat kulesi
Sergide konsept ve araştırmasını Khaldun Bshara’nın ile dizaynını Yousef Taha’nın üstlendiği Sultan II. Abdülhamid’in tarihi saat kulesinin bir 3D baskısı da yer alıyor. 1902’de Sultan II. Abdülhamid tarafından tahta çıkışının 30. yıldönümünü kutlamak hedefiyle inşa ettirilen saat kulesi Geç Osmanlı modernitesinin sembolü kabul edilen ve namaz vakitlerini gösteren tek kuleydi. Stantta tekrar hayat bulan bu saat, 1922’de İngilizler tarafından ‘çirkin görüntü’ gerekçesiyle eleştirilmiş ve 1922’de yıkılmış. Kudüslüler tarafından hafızalarda yaşayan anıt, Filistin mirası kapsamında tekrar canlandırılmış.
Milliyet
