Derleme: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – 1 Kasım 1955 tarihinde başlayan ve 30 Nisan 1975 yılına kadar devam eden Vietnam Savaşı’nın en çarpıcı simgelerinden biri olan Cu Chi Tünelleri, sırf askeri bir yapı değil, birebir vakitte çağdaş savaş tarihinin en sıra dışı direniş öykülerinden biri olarak kabul ediliyor. Güney Vietnam’da, periyodun Saygon kentinin kuzeybatısında yer alan bu dev yer altı ağı, savaş boyunca Viet Cong gerillalarının en kıymetli sığınaklarından biri oldu. ABD ordusunun ağır bombardımanlarına, kara operasyonlarına ve kimyasal savaş programlarına karşın ayakta kalmayı başaran tüneller, bugün savaşın en dikkat cazibeli miraslarından biri olarak ziyaretçilerini ağırlıyor. 86 yıldır ayakta duran Cu Chi Tünelleri’ni yakından tanımaya ne dersiniz?
İlk olarak 1940’lı yıllarda Fransız sömürge idaresine karşı gayret eden Viet Minh güçleri tarafından kazılmaya başlanan tüneller, Vietnam Savaşı’nın şiddetlenmesiyle birlikte genişletildi. Tarihçilere nazaran sistem vakitle yaklaşık 250 kilometrelik bir yer altı ağına dönüştü. Tüneller, Saygon’un eteklerinden Kamboçya sonuna kadar uzanıyor ve farklı gerilla üslerini birbirine bağlıyordu. Cu Chi Tünelleri sıradan bir sığınaktan çok daha fazlasıydı. Yer altında hayat alanları, mutfaklar, hastane, cephanelikler, komuta merkezleri ve bomba sığınakları bulunuyordu. Yoğun bombardıman altındaki bölgelerde yaşayan birçok kişi günlerinin büyük kısmını yer altında geçiriyordu. Kimi kısımlarda tiyatro salonları ve toplantı alanları bile bulunuyordu. Viet Cong savaşçıları bu tüneller sayesinde Amerikan birliklerine ani baskınlar düzenleyebiliyor, akabinde dakikalar içinde gözden kaybolabiliyordu. Tünel girişleri ustalıkla kamufle edildiğinden, bölgeye gönderilen Amerikan birlikleri birden fazla vakit düşmanın nereden geldiğini anlayamıyordu. Bu durum savaşın en büyük askeri çıkmazlarından birine dönüştü.
En aktüel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
SIĞINAKLAR DEŞİFRE OLDU!
Zamanla bu yeraltı ağının farkında varan Amerikan ordusu Cu Chi bölgesindeki tünelleri ortadan kaldırmak için çok sayıda operasyon düzenledi. 1966 yılında gerçekleştirilen Operation Crimp ve akabinde gelen Operation Cedar Falls kapsamında binlerce asker bölgeye sevk edilmişti. B-52 bombardıman uçakları tarafından ağır hava atakları düzenlendi, tünellerin bulunduğu düşünülen alanlar daima olarak bombalandı. Lakin gerillalar birden fazla vakit yer altında saklanarak bu akınlardan kurtulmayı başardı.
ABD ordusu daha sonra ‘Tunnel Rats’ yani ‘Tünel Fareleri’ olarak bilinen özel birlikler oluşturdu. Bu askerler dar ve karanlık geçitlere girerek tünelleri temizlemeye çalışıyordu. Fakat bubi tuzakları, yılanlar, akrepler ve son derece dar koridorlar nedeniyle bu vazife savaşın en tehlikeli operasyonlarından biri olarak görülüyordu. Ama ABD’nin en tartışmalı atağı yer altında değil, yer üstünde gerçekleşiyordu. Amerikan kumandanları, Cu Chi etrafındaki ağır orman örtüsünün tünelleri gizlediğini düşünüyordu. Bu nedenle gerillaların saklanma alanlarını ortadan kaldırmak emeliyle geniş çaplı bir kimyasal savaş programı başlattı. ‘Operation Ranch Hand’ ismi verilen program kapsamında Vietnam, Laos ve Kamboçya üzerinde milyonlarca litre kimyasal husus püskürtüldü. Operasyonun en bilinen hususu ise Portakal Gazı (Agent Orange) oldu.
PORTAKAL GAZI HALKI HASTA ETTİ
ABD ordusunun maksadı, ağaçların yapraklarını dökerek orman örtüsünü ortadan kaldırmak ve Viet Cong güçlerini havadan görünür hale getirmekti. 1961 ile 1971 yılları ortasında milyonlarca dönümlük arazi kimyasal hususlarla kaplandı. Tarım alanları, ırmak etrafları ve ormanlık bölgeler bu operasyonlardan etkilendi. Portakal Gazı’nın içerisinde bulunan dioksin hususunun yıllar sonra önemli sıhhat problemleriyle ilişkilendirildiği ortaya çıktı. Araştırmalar, maruz kalan şahıslarda çeşitli kanser çeşitleri, doğum kusurları ve kronik sıhhat sorunları görülebildiğini ortaya koydu.
Vietnam hükümeti ve çeşitli milletlerarası kuruluşlar, savaşın sona ermesinden onlarca yıl sonra bile bu kimyasalların tesirlerinin sürdüğünü belirtiyor.
Tünelleri ortaya çıkarmak için sırf kimyasallar kullanılmadı. Bölgedeki ormanlar ağır bombardımanlara maruz bırakıldı, buldozerlerle geniş alanlar düzleştirildi ve bitki örtüsü sistemli biçimde yok edilmeye çalışıldı. Amaç, Viet Cong savaşçılarının saklanabileceği her alanı ortadan kaldırmaktı. Buna karşın tüneller büsbütün yok edilemedi ve savaş boyunca kullanılmaya devam etti. 1975 yılında savaşın sona ermesinin akabinde Cu Chi Tünelleri muhafaza altına alındı. Günümüzde bölge, Vietnam’ın en çok ziyaret edilen tarihî alanlarından biri olarak kabul ediliyor. Ziyaretçiler dar koridorlardan geçebiliyor, savaş periyodunda kullanılan hayat alanlarını görebiliyor ve yer altında yıllarca süren direnişin izlerini yakından inceleyebiliyor.
Cu Chi Tünelleri bugün sadece Vietnam’ın askeri tarihini değil, tıpkı vakitte çağdaş savaşların etraf ve insan sıhhati üzerindeki uzun vadeli tesirlerini de hatırlatan güçlü bir sembol olarak varlığını sürdürüyor. ABD’nin bombardımanları, buldozerleri ve Portakal Gazı operasyonları karşısında ayakta kalan bu yer altı ağı, savaş tarihinin en dikkat alımlı direniş öykülerinden biri olarak kabul ediliyor.
Milliyet
