Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – 28 Şubat’ta başlayan savaş birinci gününden itibaren piyasaları alt üst etmişti. Yükselişiyle yatırımcısını mutlu eden altın süratle düşüyor, savaşın yaşandığı toprakların en kıymetli kaynağı petrolse yükseliyordu. Bölgedeki tansiyon Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla daha da arttığında petrol artık çok daha yüksek fiyatlardan satılıyordu. Tabii ki bu petrol üreticilerinin yararlarını, dışarıdan petrol almak zorunda olan ülkelerin ise masraflarını artırıyordu. Bu durum birilerinin işine yarayabilirdi, ‘doğru’ yönetilirse kazanan yeniden petrol satanlar olurdu. O denli de oluyordu. Ancak Venezuela’dan sonra İran’da da petrole gözünü diken ABD’nin değişik bir planı vardı. Üstelik bu kurnazca yapılmış bir planın kesimi olmuş ve petrolü dışarıdan alan ülkeler üzerinde bir dolandırıcılık oyununa dönüşmüştü. ABD ve Başkanı Donald Trump’ın dünyayla oynadığı petrol oyununu ve kurnaz para kazanma prosedürünü Hacettepe Üniversitesi Milletlerarası Alakalar Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şebnem Udum, tüm detaylarıyla Milliyet.com.tr’ye anlattı.
Ateşkesin konuşulduğu nisan ayı boyunca cuma ve pazartesi günleri kaydedilen petrol fiyatları
15’İNCİ CUMA GELDİ! TRUMP BU KERE NE DİYECEK?
Bugün prestijiyle 28 Şubat’tan, savaşın başladığı günden bu yana 15’inci Cuma günü yaşanıyor. ABD Başkanı her Cuma benzer açıklamalarla piyasanın istikrarını bozarken bu hafta da misal bir atak bekleniyor. Çünkü ABD’den yapılan açıklamalar eskisi kadar olmasa da hala global tesiri büyük, iktisada istikamet veren türden. Bugünlerde Trump’ın sözleri son derece çelişkili olduğundan artık o kadar da büyük tesir yaratmıyordu. Lakin tekrar de her barış açıklaması petrolü düşürüyor, her atak haberi ise yükseltmeye yetiyordu. Piyasaların kapalı olduğu 2 günde de ABD petrol stoklarını tazeliyordu. 27 Şubat Cuma günü petrolün varil fiyatı 71.32 dolardı. 2 Mart 2026 Pazartesi günü ise 77.24’ü gördüğünde pek çok kişi bunu ‘fiyatlardaki fırlama’ diye anlatmıştı. ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth o günlerde bunların yalnızca bir başlangıç olduğunu söylerken, ABD’nin lehine bir sonuç alınacağı konusunda emindi. Ancak durum pek de o denli olmamış, ABD için de o gün sahiden her şey yeni başlıyordu.
Martın başında 70’li sayılarda olan varil fiyatı, nisan başında asıl fırlamayı görecekti. 1 Nisan günü İran’ın ateşkes istediğini iddia eden ABD Başkanı “Hürmüz Boğazı açılana kadar İran’ı Taş Zamanı’na döndürmek için bombalayacağız” demişti. Hâlbuki bu ay en net barış atılımlarının yapılacağı günler yaşanacaktı. İktisatta ise iniş çıkış sürüyordu. 3 Nisan Cuma günü 127.61’le kapanan piyasa, 6 Nisan 2026 Pazartesi 138.21’le açılmıştı. Nisan sonuna kadar fiyatlardaki iniş çıkış misal formda olmuştu. Üstelik bu ay Trump barış açıklamalarını en net halde yapmış taraflar Pakistan’da masaya oturmuştu. Nisan sonuna gerçek da ABD ateşkesin süresiz uzatıldığını açıklamıştı. Petrol tepeye çıkmış, altın ise yatırımcılarını tekrar üzmüştü.
YALANCI ÇOBAN KISSASINA DÖNDÜ! PARA VAR İNANÇ YOK
Savaşın birinci gününden bu yana ABD başkanı Donald Trump çelişkili açıklamalar yapıyordu. ‘Bir o denli bir böyle’ de denebilecek açıklamalar sabah barış akşam yeni bir taarruz yapılması ile anlamsızlaşıyordu. O denli ki mart ayının sonuna kadar ABD Başkanı neredeyse hiç barış dememişti. ‘Destansı Öfke Operasyonu’ diye isimlendirilen akınlar başarısız olunca bu sefer barış gündeme gelmiş ve birkaç kere ateşkes için anlaşılmıştı. Ancak ABD Başkanı’nın açıklamalarında dikkat çeken bir ayrıntı vardı. Trump dünyayla oynuyordu. Bunu, Cuma günleri global piyasalar kapanmadan evvel barış yapacağız deyip, pazartesiye yeni bir akınla piyasayı uyandırıyordu. Ortadaki 2 günde ise petrol stoklarını doldurup ucuz aldığı kaynağı hafta başında daha yüksek fiyattan satıyordu. Yani problem yalnızca silahla savaşmak değildi. ABD kurnazca bir plan yürütüyor, kısa vadede sürdürülebilir bir yarar elde etme peşinde koşuyordu. Ancak bunu yaparken kaybetmemesi gereken pahasını ve dünyanın gözünde onu ‘Büyük Amerika’ yapan her şey ellerinden kayıp gidiyordu. Körfez ülkelerinin güvenlik konusunda sırtını yasladığı ABD bu savaşta onları çoktan yanıltmıştı. Sağlam bilgi ve data sağladığına inanılan ABD’li kaynaklar kendini yalanlamaya başlamıştı. Para kazanmak uğruna savaşa bir formda dahil olan her ülke, başta da ABD inanç kaybediyordu. Meğer kazandığı para da sadece kısa vadede kendisine avantaj sağlardı. Peki ABD Başkanı gerçekten bir başkan mı, yoksa yalnızca yatırımcı mı?
“Trump alışageldiği işveren rolünü devlet idaresinde motamot devam ettirmeyi olağan buluyor. Buna rağmen ABD’nin prestiji ve gücünün korunması için yapılması gerekenleri öncelemediği görülüyor. Savaş nedeniyle oluşan çatışma riski ve beklentileri, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişin kısıtlanması petrol fiyatlarını etkiliyor. Rastgele bir ülkenin ve yöneticisinin prestiji devletin çıkarlarını muhafazası ile ilintilidir. Trump’ın öncelikli gayesinin savaşın sonlandırılması ve petrol fiyatlarının düşmesine yönelik olması beklenirken, maruz kaldığı baskılara direnç gösteremeyen ve olayların gelişimiyle şekillenen piyasalara nazaran hal alan bir yatırımcı manzarası veriyor. ABD’nin batağa saplandığı Vietnam’dan sonra bu isimle anılan sendromu daha sonra Irak’ta kendini tekrar etmiştir. İran savaşı ise iç ve dış siyasette bir felakete yol açtığı için artık bir travmaya hakikat evriliyor. Bundan ötürü kısa ve orta vadede ABD seçmeni ve iç siyasetindeki aktörler artık Orta Doğu siyasetini ve siyaset-askeri sanayi ilgilerini buna nazaran düzenleyecektir.” –Doç. Dr. Şebnem Udum
İÇ SİYASETLE DIŞ SİYASET BİR Mİ? ‘PETROL BİR BAĞIMLILIK HALİNE GELDİ’
Trump’ın dış siyasetteki atılımları nedeniyle değerli oranda takviye kaybettiği ve yaklaşan seçimlerde aleyhine bir sonuç alacağı da konuşulurken, iç ve dış siyasetlerin her vakit birebir mantıkla sürdürülemediği de görülüyordu. ABD Başkanlık koltuğundaki Trump’ın buraya nasıl oturduğunu Doç. Dr. Şebnem Udum şöyle anlattı: “ABD Başkanlık makamı dış siyasetten evvel ABD iç siyaseti açısından aslında çok değerli tarihi iz taşıyan ve ABD vatandaşlarının hürmet duyduğu bir makamdır. Dünya siyaseti açısından da ABD dış siyasetinde çabucak her liderin ismiyle anılan ve dış siyasete taraf veren doktrinler vardır. Kimi liderler ise dış bağlantılarda izledikleri siyasetle gelenek yaratmıştır. Lider adayları bağışlarla kampanyalarına dayanak bulur. Bu bağışlar ferdi ya da muhakkak çıkarları olan lobiler tarafından verilebilir. İş insanı Donald Trump’ın kampanyasında kendi varlığına ek olarak birtakım lobilerden ve teknoloji şirketlerinden takviye aldığı görülmüştü. Seçmen kararını etkileyen kampanyalarda vaatler ön plandadır. Trump kolay bir lisan kullanarak, ekonomiyi öne çıkararak, hislere hitap ederek yükseldi. Lakin dış siyasette alınacak haller iç siyasetten farklıdır ve aşikâr kalitelere muhtaç bırakır. Bunlar ortasında, diplomasi, coğrafya, tarih, kültür, hitabet bilgisi öne çıkar.” Trump, Doç. Dr. Udum’un burada bahsettiği kaliteleri pek de önemsemiyordu. Onun için para, toprak, ticaret ve finansal sömürü çok daha değerli zaferlerdi. Dünya Trump’ın önemsediği şeylerle dönüyordu tahminen lakin unutulan ayrıntı, Trump’ın peşinde olduğu kaynakların Trump’ın formülleriyle elde edilmediğiydi. Çünkü ABD ve her masada yanındaki İsrail tüm dünyanın nefretini kazanıyordu. Milyarlarca dolarınız olsa, uçaklarınız ve sıhhatiniz da olsa ‘hava alanına girince tutuklanma’ riskiniz olan bir ülkeye giremezsiniz. Yani anahtar sırf petrolde değil, petrolle yapılabilecekleri de yanlışsız yönetmekte!
Doç. Dr. Şebnem Udum sözlerini, “Devletlerin askeri, siyasi ve ekonomik gücü petrole bağımlı hale geldiğinden bu yana, petrolün bol, kesintisiz ve satın alınabilir olması bir gereklilik haline gelmiştir. Bu da hassasiyet noktası oluşturur, ziyan görülebilirliği artırır. Taşıma güvenliği de bunun bir parçasıdır” diye noktaladı.
Milliyet
