Gençler sıkıntılarını ona anlatıyor! Uzman isim uyardı: Geçersiz inançlı bağ oluşturuyor

ABD merkezli araştırma kuruluşu tarafından yayımlanan çalışma, yapay zekâ kullanımının gençler ortasında süratle yaygınlaştığını ortaya koydu. Yaşları 13 ile 17 ortasında değişen yaklaşık bin gençle yapılan görüşmelerde, kimi iştirakçilerin ruhsal takviye muhtaçlığı hissettiklerinde sohbet robotlarından yardım aldığı belirlendi.

Peki gençlerin duygusal takviye için yapay zekâya yönelmesi bir risk oluşturuyor mu?

Uzman Psikolog Begüm Demir, konuya temkinli yaklaşılması gerektiğini belirterek yapay zekânın yararlı bir araç olabileceğini lakin profesyonel ruhsal takviyenin yerini alamayacağını söyledi.

“Bunu büsbütün makus ya da büsbütün düzgün olarak pahalandırmak gerçek olmayabilir. Gençler, yargılanmadan dinlenmek, süratli karşılık almak ve hislerini düzenlemek için dijital araçlara yönelebiliyor. Yapay zekâ bu manada erişilebilir, düşük utanç hissi yaratan ve anlık rahatlama sağlayan bir araç olabilir. Lakin duygusal dayanak ile terapi birebir şey değildir. Yapay zekâ eşlik edebilir lakin kişinin geçmişini, ilgilerini, travmalarını ve ruhsal risklerini bir uzman üzere değerlendiremez” dedi.

YALNIZLIK HİSSİNİ AZALTABİLİR

Yapay zekânın kısa vadede yalnızlık hissini azaltabileceğini belirten Demir, kişinin “beni dinleyen biri var” hissi yaşayabileceğini belirtti.

“Bu durum bilhassa kriz olmayan lakin zorlayıcı devirlerde süreksiz rahatlama sağlayabilir. Fakat insan münasebetlerinin yerini almaya başladığında sorun ortaya çıkar. İnsan bağı sadece onaylanmak değildir; karşılıklılık, hudut koyma, yanlış anlaşılmaları onarma ve gerçek bağ kurma kapasitesini içerir. Yapay zekâ bunların birçoklarını simüle eder fakat sahiden yaşayamaz” tabirlerini kullandı.

ERGENLERDE BAĞLILIK RİSKİ

Ergenlik periyodunda yapay zekâya çok bağlanma riskinin daha yüksek olduğuna dikkat çeken Demir, yapay zekânın her vakit ulaşılabilir ve yargılamayan yapısıyla gençler için “sahte inançlı bağ” oluşturabileceğini söyledi.

“Ergen bireyler gerçek bağlantılardaki zorlayıcı fakat geliştirici tecrübelerden kaçıp, yapay zekânın denetimli ve risksiz alanına çekilebilir. Bu durum toplumsal hünerleri, çatışma çözme yeteneğini, duygusal dayanıklılığı ve gerçek ilgilerde kalabilme kapasitesini zayıflatabilir” vurgusunu yaptı.

SÜREKLİ ONAYLANMA GERÇEKLİK ALGISINI ZAYIFLATABİLİR

Yapay zekânın kullanıcıyı daima onaylamasının birtakım riskler taşıdığını söz eden Demir, “Onay rahatlatır fakat her rahatlatan şey iyileştirmez” dedi.

“Terapide âlâ bir terapist sırf ‘haklısın’ demez. Gerektiğinde kişinin niyet çarpıtmalarını, kaçınmalarını ve savunmalarını fark etmesine yardımcı olur. Daima onaylanmak ruhsal olarak düzgün üzere görünse de kişinin gerçeklik algısını zayıflatabilir. Korkulu bireylerde felaketleştirme senaryolarını artırabilir, depresif şahıslarda ise ümitsizlik niyetlerinin gereğince sorgulanmamasına neden olabilir” diye konuştu.

YAPAY ZEKÂ PSİKOZU NEDİR?

Son periyotta gündeme gelen “yapay zekâ psikozu” kavramına da değinen Demir, bunun resmi bir klinik teşhis olmadığını söyledi.

“Bazı bireyler yapay zekânın özel bir bilince sahip olduğuna, kendisiyle baht bağı kurduğuna, zımnî bildiriler verdiğine ya da onu seçilmiş biri olarak gördüğüne inanabiliyor. Fakat problem sadece yapay zekâ kullanımı değildir. Uykusuzluk, yalnızlık, ağır kullanım, mevcut ruhsal kırılganlık ve toplumsal dayanak eksikliği üzere etkenler de bu süreci etkileyebilir” dedi.

Demir, birtakım durumlarda yapay zekâ tarafından verilen cevapların sanrısal kanıları güçlendirebilecek bir öge olarak değerlendirilebileceğini de kelamlarına ekledi.

NE VAKİT PROFESYONEL TAKVİYE KURAL?

Yapay zekânın hisleri söz etmek, nefes antrenmanları öğrenmek yahut günlük planlama yapmak üzere alanlarda yararlı olabileceğini belirten Demir, birtakım durumlarda profesyonel dayanağın kaçınılmaz olduğunu vurguladı.

“İntihar niyetleri, kendine ziyan verme davranışları, gerçeklikten kopma, ses duyma, ağır paranoya, ağır depresyon, travma sonrası belirtiler, yeme bozuklukları yahut husus kullanımı üzere durumlarda yapay zekâ kâfi değildir. Ayrıyeten kişinin uyku, okul, iş yahut toplumsal ömrü besbelli formda etkileniyorsa ya da insan bağlantılarından uzaklaşıp yapay zekâyı tek duygusal takviye kaynağı hâline getiriyorsa profesyonel yardım almak değer taşır” dedi.

EBEVEYNLER NELERE DİKKAT ETMELİ?

Ebeveynlerin yasaklayıcı değil, rehberlik eden bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini belirten Demir, çocukların yapay zekâyı hangi hedefle kullandığının takip edilmesi gerektiğini söyledi.

“Çocuğun yapay zekâdan aldığı bilgileri mutlak yanlışsız kabul edip etmediği, kullanım mühletinin artıp artmadığı, toplumsal bağlardan uzaklaşıp uzaklaşmadığı takip edilmelidir. ‘Yapay zekâ beni herkesten daha güzel anlıyor’ üzere sözler çok bağlanmanın işareti olabilir. Uyku tertibinde, okul muvaffakiyetinde, his durumunda ve toplumsal hayatta bozulma olup olmadığı gözlemlenmelidir” dedi.

Demir, ebeveynlerin çocuklarına “Yapay zekâyı kullanabilirsin fakat zorlandığın mevzularda tek dayanak kaynağın o olmasın. Kimi şeyler sadece ekran üzerinden değil, inançlı bir yetişkinle konuşularak çözülebilir” iletisini vermesinin kıymetli olduğunu kelamlarına ekledi.

Milliyet