SERAY ŞAHİNLER / MARDİN – Taşın hafızayla buluştuğu coğrafyasından, çok katmanlı hafızasından ve çeşitli kültüründen ilham alarak yola çıkan Mardin Bienali, bu yıl yedinci edisyonuyla sanatseverlerle ve Mardinlilerle buluştu. Mardin Sinema Derneği konut sahipliğinde, Döne Otyam ve Hakan Irmak’ın yöneticiliğinde gerçekleşen bienal, 15 Mayıs prestijiyle ziyarete açıldı. Bienal bu yıl Çelenk Bafra’nın küratörlüğünde, “GÖKzemin” temasıyla gerçekleşiyor.
Bu vakte kadar Üst Mardin’e ağırlaşan bienal bu yıl birinci kere kentin sembol noktalarına yayılıyor. Deyrulzafaran Manastırı, Dara Antik Kenti ve Kızıltepe Ateş Beyefendiler Hamamı bu yıl rotaya dahil edilmiş. Sabancı Mardin Kent Müzesi, Kervansaray ve Marangozlar Kahvesi de bienalin başka yerleri.
Mardin’in Mezopotamya rüzgârlarıyla dolu coğrafyasının imgelerinden biri kuşlar. Bienal de ilhamını kuşlara tarihi referanslar veren iki kadim metinden; Aristophanes’in “Kuşlar”ından ve Ferîdüddîn Attâr’ın “Mantıku’t-Tayr”ından alıyor.
Deyrulzafaran’ın sessizliğinde
Süryani geleneğinin merkezlerinden biri olan Deyrulzafaran Manastırı, tarihî gücü ve tevazusuyla bienalde duruşunu koruyor. Manastırın girişinde Vahap Avşar’ın Buhara’daki zanaatkârlar ve arıcılarla yaptığı üretim ziyaretçileri karşılıyor. Mardin’in kuşlarına burada arılar eşlik ediyor. Yıkılmış meskenlerin ahşapları, kar leoparı formunda oyulan arı kovanlarıyla hayatta kalma gayretine referans veriyor. Deyrulzafaran’daki işlerin büyük kısmı Attar’a atıf yapan üretimlerden oluşuyor denebilir. Atinalı sanatçı Maro Michalakakos, Attar’ın kuşlarının seyahatiyle konuşan yedi çuvaldız formuyla, Canan Dağdeviren ise Selçuklu kubbelerinin kadim formuyla hayata ‘ayna tutuyor’. Pelin Kırca da “Aysız Bir Gece”de kurduğu devamlılık hissiyle tekrar Mantıku’t-Tayr’dan ilham almış.
Dara’nın zemininde
Bienalin en etkileyici mekânlarından biri ise Dara Antik Kenti… Göğün uçsuz bucaksız serpildiği görüntüden yerin metrelerce altına uzanana Dara’da hem zindanda hem agorada işler var. Antik kentin Zindan’ı, Alper Aydın ile Selçuk Artut’u buluşturuyor.
Alper Aydın, “Sistem Yanlışı, Güncelleyiniz” ismini verdiği yere has dev heykeliyle, bir yılanın yutmakta olduğu meleği kurgularken günümüzdeki sıkışmışlık hissine referans veriyor. Bu mitolojik, mistik fakat epey yeni anlatıya Selçuk Artut ‘ses’ veriyor. Zindanı gezerken size eşlik eden sesler, zindanın kendi akustiğiyle izleyiciye çağlar ortası süren boşlukları doldurma imkânı sunuyor.
Coğrafyanın sorunları
Mardin Kent Müzesi’ndeki sanatkarlar ise Mardin’den dünyaya bakıyor. Micheal Rakowitz, Irak Ulusal Müzesi’nde yağmalanan ve yok edilen yapıtları tekrar üretirken coğrafyanın bitmek bilmeyen sıkıntılarını hatırlatıyor. İrem Tok, bugün silinmeye yüz tutan Nusaybin Okulu’ndan yola çıkarak bütünlüğü kaybolmuş bir yapının, varlığıyla ve yokluğuyla ulaşılamayan yer ve bilgi mefkuresini sorguluyor.
Her edisyonda “Bu bienali birlikte yapıyoruz” vurgusunu sürdüren Döne Otyam, bu yıl da kolektif üretim fikrinin altını çiziyor. Mardin Bienali’ni özel kılan da bu anlayış. “GÖKzemin”, sırf çağdaş sanat üretimlerini bir ortaya getiren bir aktiflik değil ferdî hafızanın kolektif olanla nasıl iç içe geçtiğini hatırlatan bir davet. Mardin’in taş sokaklarında dolaşırken hissedilen şey de tam olarak bu: Gökyüzüyle yeryüzü ortasında asılı kalan kadim bir hafıza.
Gazze Bienali’nden izler
Hamamda çok manalı bir buluşma da yaşanıyor. Gazze Bienali’nin İstanbul pavyonu geçen eylülde Depo’da açılmıştı. Stant seyahatine Mardin Bienali’nde devam ediyor. Gazze Bienali İnisiyatifi de hamamın girişindeki soyunmalıklarda kelamını söylemeye devam ediyor…
Hamamda sanat var
Mardin’in en çok sanatçı çıkaran ilçelerinden Kızıltepe de bu yıl birinci sefer rotada… Hem de neredeyse 45 yıldır kapalı olan Ateş Beyefendiler Hamamı ile. Kızıltepe’nin birinci hamamı olan yer, son olarak 2007’de bölgenin birinci çağdaş sanat standı için kapılarını açmış. Artık ise tekrar sanatla buluşuyor. Hamam, göbek taşının etrafına konuşlanan halvetlerde, ağır dokumacılık yerleştirmeleriyle, Mardin’in klasik haline da hürmet duruşunda bulunuyor. Beğenilen Birincinin, “Kökler Hatırlar Görüntü Bükülürken” isimli işinde dokuma ve dijital birlikteliğiyle kentin kültürel belleğini izliyor. Hilal Can ise vücudun en yalın formuyla yer bulduğu atmosferde, yeri çok istikametli bir tecrübeye dönüştürerek birey olmanın fiziki ve ruhsal sürecini izliyor.
Milliyet
