Betül Yasemin Keskin / Milliyet.com.tr – Mayıs ve haziran ayları tabiattaki kanatlı canlılarımızdan martılar için yumurtlama, yavru bakımı ve yavruların birinci uçuş periyodu olarak bilinir. Bu periyotlarda yumurtadan çıkan yavrular, çeşitli nedenlerle şimdi uçmayı öğrenmeden yuvalarından ayrılabilir ya da kazara yuvadan düşebilir. Peki yol kenarında, bir çatının üstünde ya da kamuya açık toplu alanlarda minik bir martı yavrusu görürseniz ne yapmanız gerektiğini biliyor musunuz? TEMA Vakfı Mersin Vilayet Temsilciliği, vatandaşları mümkün bir martı yavrusuyla müsabakaları halinde şuurlu olmaya davet ederken, biz de başta martı yavruları olmak üzere bir yavru kuşla karşılaştığına ne yapacağını bilemeyenler için mevzuyu işin uzmanlarına danıştık.
TÜRKİYE’DE 5 ÇEŞİT MARTI ÇEŞİDİ VAR
Canlıların dünyasına dair yüzeysel bilgiler, bizleri Türkiye’de tek bir çeşit martı olduğuna dair yanıltabilir lakin Türkiye’de 5 çeşit martı türü bulunuyor. Veteriner doktor Gökçe Coşkun, Türkiye’deki martı cinsleriyle ilgili şunları söyledi:
“Türkiye’de en yaygın görülen martı tipi ‘Gümüş martılar (Larus michahellis). Bu martılar bilhassa kıyı bölümlerinde ömürlerini sürdürüyor. Ülkenin iç sularında ve kıyılarında bulunan tıp ise ‘Kara başlı martı (Chroicocephalus ridibundus) olarak biliniyor. Ege ve Akdeniz kıyılarına baktığımızda ise bizleri ‘Ak gagalı martı (Ichthyaetus melanocephalus)’ tipi karşılıyor. ‘Karabaş martılar (Larus fuscus)’ ise göç vaktinde sadece birtakım kıyılarda gözleniyor. Tipi hiç fark etmeksizin bütün martı tipleri, meyyit hayvanları ve artık besinleri temizleyerek ekosistemin doğal istikrarını sağlıyor. Birebir vakitte birtakım çeşitlerin, balık popülasyonlarını da dengeleyici bir rol oynadığı biliniyor.”
Veteriner tabip Gökçe Coşkun yavru bir kuşla karşılaşıldığında en sık yapılan yanlışın beşerle fazla temas ettirilmesi, ışıklı ve gürültülü ortamlarda tutulması olduğunu söyledi. Ayrıyeten bilinçsiz bir biçimde yavru kuşlara pişmiş yemek, ekmek üzere uygun olmayan besinlerin verildiğini, bir kutu içine su ya da mama konduğunu ve bunların yapılmaması gerektiğini ekledi. Bu cins müdahalelerin yavrunun tüylerinin ıslanmasına, yıpranmasına ve daha fazla gerilim yaşamasına neden olacağını ileten Gökçe Coşkun, “Bu nedenle, uzman görüşü alınmadan hiçbir halde besleme yapılmamalı” açıklamasında bulundu.
YAVRU MARTI GÖRDÜĞÜMÜZDE BİRİNCİ NE YAPMALIYIZ?
Öyleyse bir martı yavrusuyla müsabakamız halinde ne yapmamız gerekiyor? Veteriner tabip Gökçe Coşkun, “Mümkünse yavruyu tekrar yuvasına yerleştirmeye çalışmalısınız. Bu bahiste itfaiye gruplarından yardım almak yararlı olabilir. Fakat yuvası bulunamazsa, yavruyu pak bir karton kutuya koyup sessiz ve sakin bir ortama almak gerekir. Akabinde en kısa müddette uzman şahıslara ulaşmanız kıymetli. Bu noktada birinci başvurulması gereken yerler Tabiat Muhafaza ve Ulusal Parklar Şube Müdürlükleri ya da bu hususta tecrübeli veteriner doktorlardır. Şayet karşınızdaki bir yavruysa, öncelikle yuvasının yerini tespit etmeye çalışın. Şayet yuvası bulunuyorsa ve erişim mümkünse, yavruyu dikkatlice yerine koyun” dedi. Ebeveyn kuşların yavrularını taşıyamayabileceklerini ileten Coşkun, “Eğer yuvaya konulamıyorsa, özel bakıma gereksinimi var demektir. Kendi başınıza, uzman görüşü almadan su yahut besin vermeyin. Yavrunun beşere alışmaması ve doğal gelişiminin sağlanması açısından bu çok önemli” diye konuştu.
Gökçe Coşkun martı yavruları başta olmak üzere başka kuşların da yardıma gereksinimi olup olmadığını nasıl anlayabileceğimize dair tüyolar verdi. Şayet yavrunun ebeveynleri görünürde yoksa, bulunduğu yerde uzun müddet hareketsiz kalıyorsa, açık yara, kırık ya da kanat sorunu varsa yardıma muhtaçlığı olabileceğini ekledi. Göç yorgunu kuşların da ekseriyetle hareketsiz olduğunu, kaçamayacaklarını ve bu nedenle yardıma muhtaçlığı olabileceği konusunda ikazda bulundu.
Martı yavrularını korumak için alınan tedbirler aslında tüm kuş çeşitleri dahası tüm canlılar için uygulanmalı. Gökçe Coşkun, martıların ömür alanlarının daralmasına sebep olan en büyük insan kaynaklı tehditlerin plansız kentleşme ve kıyı dolgu çalışmaları, katı atık idaresindeki eksiklikler, plastik ve kimyasal atıklarla kirlenen denizler, çok avlanma nedeniyle azalan balık popülasyonları, turizm baskısıyla üreme alanlarının bozulması olduğunu söyledi. Coşkun, tüm bu faktörlerin martıların doğal davranışlarını ve üreme muvaffakiyetlerini direkt etkileyerek uzun vadede popülasyonlarında azalmaya yol açabileceği konusuna vurgu yaptı.
BÜYÜKŞEHİRLERDE EN ÇOK CAM DUVARLARA ÇARPIYORLAR
Gelelim büyükşehirlerdeki kuşları korumak ismine yapılması gerekenlere. Kentleşmenin en yaygın olduğu büyükşehirler canlılar için birden fazla vakit ömürlerini tehdit eden yerler olarak bilinir. Büyükşehirlerde kuşlar en çok cam duvarlara çarpar, trafik kazaları ve gece ışık kirliliği nedeniyle ziyan görebilir. Bilhassa göç eden çeşitler için kentler, birer tehlike tuzağına dönüşebilir. Bu nedenle Gökçe Coşkun, “Kent ömründe kuşlarla iç içe olduğumuzu unutmadan, binaların cam yüzeylerinin kuş dostu hale getirilmesi, gece ışıklarının azaltılması ve yeşil alanların korunması büyük değer taşıyor. Kentleşme süreçlerinde ekolojik onarıma yer verilirse, yaban hayatına verilen ziyan azaltılır ve yardıma muhtaç hayvanlarla müsabaka oranı da düşer” diyerek herkesi daha şuurlu olmaya davet etti.
Yaban hayatı fotoğrafçısı, kuş gözlemcisi Alper Tüydeş‘e nazaran de büyükşehirlerdeki birçok kuş mevcut koşullardan olumsuz formda etkileniyor. Şehirlerin kuşlar için de bir ömür alanına dönüştüğünü ileten Tüydeş, yüksek binaların teperine yuva yapan gökdoğanlar, ebabiller, kırlangıçlardan bahsetti. Alper Tüydeş, “Şehirlerimizin sokaklarını kargalar, kumrular ve serçelerle paylaşıyoruz. Parklar ve bahçeler karatavuklar, kızılgerdanlar üzere ötücü kuşlara mesken sahipliği yapıyor. Bu aslında kentlerimizde bir yaban hayatının olduğunun en büyük delili. Bu farkındalığın kazanılmaması kuşların ömrünü korumak ismine kâfi aksiyonu almadığımız manasına geliyor” diyor.
KONTROLSÜZ MARTI ARTIŞI BİR TEHDİT Mİ?
Bütün kuş cinsleri için tehlikeli sayılabilecek kent hayatını martılar içinde kıymetlendiren Alper Tüydeş, “Çöplerin daha ulaşılabilir olması yani atıkların fazlalaşması, evcil hayvanların kent içinde beslenmesiyle martı popülasyonunda bir artış yaşandı. Böylelikle martılar kuşlar ortasında baskın bir tıp haline geldi. Lakin martıların çoğalması doğal istikrarda bir bozukluğa da sebep oldu. Sayıca çok olan et obur martılar İstanbul denizine göç devrinde gelmiş ve yorgun düşmüş göçmen kuşların hayatını tehdit etmeye başladı. Şehirden aldıkları takviyeyle denetimsiz bir biçimde üreyen ve çoğalan martılar ekosistemdeki doğal istikrarda kimi sarsıntılara sebep oldu” diyerek hususun öbür bir boyutuna da dikkat çekti.
Milliyet
