Finansal teknoloji şirketi iyzico’nun, Dogma Alares ve ETİD iş birliğiyle hazırladığı Türkiye E-Ticaret Ekosistemi 2024 Raporu yayımlandı. Bu yıl dördüncüsü yayımlanan rapora nazaran, Türkiye e-ticaret pazarının istikrarlı büyümesini sürdürmesine karşın hâlâ kıymetli bir büyüme potansiyeli barındırdığına dikkat çekildi. Yapay zekâ, hiper süratli teslimat sistemleri ve alternatif ödeme tahlilleri üzere yeni teknolojilerin kesime taraf verdiği bu devirde, tüketici alışkanlıklarındaki değişim, ödeme yollarındaki dönüşüm ve e-ihracatın yükselişi mercek altına alındı. Dijitalleşme, genç nüfusun alışveriş alışkanlıklarındaki evrim ve alternatif ödeme sistemlerindeki gelişmelerin, e-ticaretin büyümesine etkisi özellikle vurgulandı.
Ticaret Bakanlığı verilerine göre, pandemi sonrası periyotta dijitalleşmenin ivme kazanmasıyla birlikte Türkiye’nin e-ticaret satış hacmi 2022 yılında yüzde 111 arttı ve 2023 yılında ise bu oran yüzde 133’e çıkarak 1,9 trilyon TL’lik bir büyüklüğe ulaştı. 2024 yılında da bu yükseliş sürdü ve pazar yüzde 61,7’lik artışla 3 trilyon TL düzeyine taşındı. Bu hacim, Türkiye Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’nın yüzde 6,5’ine karşılık geliyor.
165 bin üye işyeri ile 40’tan fazla kesim, 6,5 milyon dijital cüzdan kullanıcı davranışının tahlil edilmesiyle oluşan bilgilere nazaran, 2023 yılında bir evvelki yıla nazaran yüzde 87 oranında büyüme gösteren ortalama sepet meblağı, 2024 yılında büyüme suratı yavaşlamış olsa da yüzde 47’lik kayda kıymet bir artış gösterdi. Online alışverişte en çok kullanılan ödeme yolu ise kredi kartları oldu; süreç bazında yüzde 51,4, toplam satış hacminde ise yüzde 65,2 hisse aldı.
2024 yılının iyzico e-ticaret süreç sayılarının aylık dağılımına bakıldığında, e-ticaretin dönemsellik gösterdiği görülürken, en büyük hissesi alan ay, yüzde 9,4 süreç oranıyla temmuz oldu. Yılın tamamı değerlendirildiğinde ise yıl sonu ve sonbahar ayları yüksek, yaz ayları ise orta düzeyde sepet büyüklükleriyle karakterize olurken, yılın birinci yarısı daha düşük düzeylerde kaldı. 2021 yılında yüzde 9 olarak gerçekleşen ortalama sepet fiyatı büyümesi, takip eden yıllarda değerli bir ivme kazanarak, 2024 yılında yüzde 47 düzeyinde gerçekleşti.
Rapora nazaran, Kasım Fırsatları indirimlerinin tesiriyle 2024 yılının aylara nazaran ortalama en büyük sepet büyüklüğü 1.137 TL ile kasım ayında yaşandı. Yılın son çeyreği genel olarak yüksek ortalama sepet büyüklüğü ile dikkat çekerken, aralık ayı da 984 TL ile kasım ayını izledi. Dönem sonu alışverişleri ve okula dönüşün tesiriyle, eylül ve ekim aylarında ise sepet büyüklüğü 900 TL düzeyinin üzerinde seyrederken, yaz aylarında daha ölçülü bir seyir gözlemlendi.
E-ticaretin süratle büyüyen dinamikleri içinde güvenli ve kesintisiz ödeme deneyiminin hem işletmeler hem de tüketiciler için hiç olmadığı kadar kritik hale geldiğine dikkat çeken iyzico Satış ve Pazarlamadan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Şebnem Dağ Güven, “Ticaret Bakanlığı verilerine göre; 2024 yılında 3 trilyon Türk lirasına ulaşarak yıllık bazda yüzde 61,7 oranında büyüme sağlandı. Bu büyüme, ödeme sistemlerindeki dönüşümle direkt ilişkili. Bilhassa alternatif ödeme tekniklerine olan ilginin artmasıyla, tüketicilerin satın alma alışkanlıkları değişiyor. Önümüzdeki periyotta, dijital cüzdanlar ve yeni kuşak ödeme tahlilleriyle bu oran çok daha ileri noktalara taşınacak.
E-ticaretin büyümesiyle birlikte inanç ve sürat da en kritik ögeler haline geldi. Tüketiciler sadece eser değil, tıpkı vakitte tüketici odaklı bir alışveriş tecrübesi talep ediyor. İşletmelerin bu değişen beklentilere cevap verebilmesi için ödeme süreçlerinin uçtan uca işlemesi gerekiyor. Türkiye’nin e-ticaret ekosistemini global çapta güçlendirmek için teknoloji yatırımlarımızı artırmaya, KOBİ’leri ve girişimcileri desteklemeye devam edeceğiz” dedi.
Dogma Alares Kurucu Ortağı Erdal Güner, “E-ticaret ekosistemi, global ölçekte büyük bir dönüşüm geçiriyor ve bu dönüşümde yapay zekâ, data analitiği ve dinamik fiyatlandırma üzere teknolojiler başrolü oynuyor. Önümüzdeki periyotta, yapay zekâ takviyeli şahsileştirilmiş alışveriş tecrübeleri, anında teslimat tahlilleri ve alternatif ödeme sistemleri, kesimdeki rekabet dinamiklerini büsbütün değiştirecek. Türkiye, e-ticaretin iktisattaki hissesini artırırken, global oyuncularla rekabet edebilecek yetkinliklere sahip olmalı. Yeni jenerasyon teknolojilere adaptasyon süratimizi artırarak, e-ihracatı büyütmek ve Türk markalarını memleketler arası pazarda daha görünür kılmak kritik kıymette. Türkiye E-Ticaret Ekosistemi Raporu da bu dönüşüm sürecini ayrıntılı bir formda ortaya koyarak dal paydaşları için yol gösterici olmaya devam edecek” dedi.
Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği (ETİD) Lider Yardımcısı Emre Ekmekçi, “Türkiye, e-ticaret ekosisteminde hem bölgesel hem de global ölçekte gücünü artırmaya devam ediyor. Türkiye’nin e-ticaret ekosisteminde geldiği nokta, dijitalleşme ve teknoloji adaptasyonundaki suratımızın bir göstergesi. Lakin burada durmamalıyız. Ülkemiz, yalnızca iç pazardaki büyüme ile yetinmemeli, e-ihracatta güçlü bir oyuncu olma maksadını hızlandırmalı. Türk e-ticaret markalarının yurtdışında daha fazla görünürlük kazanması, yalnızca ülke iktisadını değil, küresel ticaret içindeki pozisyonumuzu da güçlendirecek. Avrupa ve Orta Doğu üzere maksat pazarlara yönelik stratejik açılımlar, Türkiye’yi bölgesel bir e-ticaret merkezi haline getirme potansiyeline sahip. ETİD olarak, bölümümüzün memleketler arası rekabet gücünü artırmak için dijital altyapı yatırımlarını teşvik etmeye ve firmalarımızı global fırsatlarla buluşturmaya devam edeceğiz” dedi.
Rapordan öne çıkan öteki başlıklar:
Sepet Büyüklüğü ve Satış Periyotları: Turizm ve seyahat kategorisi, yaz dönemine yaklaştıkça artan taleple eylül ayında 7.137 TL ile tepeye ulaştı. Elektronik ve teknoloji alışverişlerinde kasım ayı kampanyalarının tesiriyle en yüksek sepet meblağı 3.797 TL olarak gerçekleşti. Moda ve aksesuar kategorisinde en yüksek sepet büyüklüğü kasım ayında 2.388 TL, ikinci en yüksek sepet büyüklüğü aralık ayında 2.240 TL oldu. Kozmetik ve şahsî bakım kategorisinde de benzeri bir trend gözlemlendi; kasım ayında 1.112 TL ile tepe yapan sepet büyüklüğü, aralık ayında 1.031 TL ile ikinci sırada yer aldı.
E-Ticaretin Yükselen Dalları: Moda ve aksesuar kesimi pazar hissesini yüzde 26,6’ya çıkarırken, süreç hissesi yüzde 11,6’ya geriledi. Elektronik ve teknoloji dalında pazar hissesi 3,5 puan düşerek yüzde 11,5’e indi, bu da talepte kısmi bir düşüşe işaret etti. Kozmetik ve şahsî bakım kategorisinde pazar hissesi yüzde 6,2’ye geriledi. Spor ve outdoor kategorisi 2023’te en süratli büyüyen segmentlerden biri olmasına karşın 2024’te birinci beş içinde yer almadı. Yiyecek ve içecek dalı yüzde 106’lık büyüme ile liderliğe yükselirken, kültür-sanat, hobi ve oyun kategorisi yüzde 105’lik artışla dikkat çekti.
Satıcı Profili ve E-Ticaret Ekosistemi: Mikro ölçekli işletmeler toplam satıcıların yüzde 90,9’unu oluşturmasına karşın, satış hacmindeki hisseleri yüzde 2,7 ile hudutlu kaldı. Büyük ölçekli işletmeler, toplam satış hacminin yüzde 81,7’sini domine ederek dalın en güçlü aktörleri olmaya devam etti. Toplam satıcıların yüzde 51,9’u İstanbul’da ağırlaşırken; bu ili Ankara (yüzde 8,2) ve İzmir (yüzde 6,8) takip etti. Bölüm bazında değerlendirildiğinde ise satıcıların yüzde 27,8’nin moda ve aksesuar bölümünde ağırlaştığı gözlemlendi. Elektronik ve teknoloji kesimi yüzde 11,3 ile ikinci sırada yer alırken, onu yüzde 9,6 oran ile yiyecek ve içecek bölümü takip etti.
Çoğunluğu KOBİ’lerden oluşan işletmeler, dijitalleşme, müşteri kazanımı ve yurt dışına açılma üzere bahislerde değerli potansiyel taşıdıklarını ortaya koyarken, finansal idare ve lojistik alanlarında uygunlaştırma fırsatlarına dikkat çekti. Bu çalışma, e-ticaret ekosistemine istikamet veren dinamiklerin daha düzgün anlaşılmasını sağlarken, dalın gelişim alanlarına da ışık tutuyor.
Milliyet
